Хара-Хотогийн хараал

Twitter Print
2020 оны 10-р сар 09-нд 13:17 цагт
Мэдээний зураг,

Монголын нэгэн домогт өгүүлснээр, далайн ус халуун говийн чулуурхаг газар дээр цалгиж байсан тэр үед үзэсгэлэнт баян хотыг эрэг дээр нь бурхадын анхны үр удам барьж, мэргэд, худалдаачид, зоригт дайчид, чадварлаг гар урчууд аз жаргалтай амьдарч байжээ.

Элсэнд төөрсөн ...

Хара-Хото, энэ бол домогт эртний хотын нэр юм. Батыр хотын сүүлчийн захирагч Хара-Зянь-жунь Хятадын эзэн хаанаас хаан ширээг нь булаан авахыг хүсч, түүнтэй дайн зарласан гэж бичсэн байдаг ч хэд хэдэн тулаанд ялагдал хүлээсэн тул хотынхоо юунд ч үл дийлдэх хананы цаана нуугдахаас өөр аргагүй болжээ. Хятадын эзэн хаан хотыг эзлэн суйрүүлж чадаагүй тул Энцин-Гол голын сувгийг Хара-Хотогоос салгаж, хотын хамгаалагчдыг нь усгүй болгохыг тушаажээ.

Хот болон түүний оршин суугчид зайлшгүй үхэлд хүргэх тавилантай байсныг харсан Хара-Зянь-Жүн бүх эрдэнэсээ нууц газарт нууж, эхнэр хүүхдүүдээ хөнөөж, өөрөө шийдвэрлэх тулаанд орсон ч Хара-Хотод нэвтэрсэн Хятадын цэргүүд бүх оршин суугчдыг нь устгаж, хотыг үнсэн товрог болгон балгас үлдээв... Энэ хотын тухай Оросын аялагчид, эрдэмтэд, судлаачид говв цөлийн өмнөд хэсгийн элсэнд булагдсан хотын үлдэгдлийн талаар эрт дээр үеэс мэддэг байсан аж 1907 онд Н.Пржевальскийн шавь, Оросын алдарт аялагч Пётр Кузьмич Козлов экспедиц зохион байгуулж, Монголд очжээ. Хэдэн долоо хоногийн турш амжилтгүй эрэл хайгуул хийсний дараа Козлов тухайн хэсэгт амьдарч байсан Торгоут-Бейле овгийн хунтайжийн дэмжлэгийг авч, гарын авлагын тусламжтайгаар 1907 оны 3-р сарын 19-нд экспедиц Эйсин-Гол голын эрэг дээр байрлаж байсан хотын балгасыг олж ирэв.

Бат нэртэй хөтөч хунтайжийн зааврыг Козловт дамжуулжээ. Сүйтгэгдсэн хотын туурь луу мал оруулах, гал түлж, хотын хэрэм дотор хооллохыг хориглодог байв. Хара-Хотод эмэгтэйчүүдийг очихыг мөн хориглосон байв. Ийм хориглолтыг зөрчвөл эртний хотыг үндэслэгчдийн сүнс уурлаж уцаарлахад хүргэж болзошгүй гэж тайлбарлав. Бат энэхүү итгэл үнэмшлээр Оросын аялагчдад нэгэн зууны өмнө алдуул морьдоо хайж явсан нэгэн эмэгтэй санамсаргүйгээр хотын балгас руу ирсэн тухай түүхийг ярьжээ.Тэр эмэгтэй хэд хэдэн ширхэг том сувд олсон байв. Хотын тууриас арай гэж гарч явсан эмэгтэй гэнэт аймшигт элсэн шуурганд төөрч нас элээжээ Хэдэн өдрийн дараа нас барсан эмэгтэйн алганаас сувд олдсон тул Торгоут-Бейле овгийн хунтайж мөн Оросын судлаачид Хара-Цянь-жун баатрын эрдэнэсийг олж илрүүлэхийг ихэд хүсч байв.

Оросын аялагчид бүрэн элсээр хучигдсан өндөр цайзын ханыг олов. Баруун хананд хотын захын хоёр бунхан байсан бөгөөд нэг нь бүрэн устгагдсан байна. Сайн хадгалагдсан өөр нэг бунхан цайзын гадна байрладаг байх тул судлаачид ухаж үзсэн бөгөөд, түүхэн талаас нь авч үзвэл олон гайхамшигтай үнэлж баршгүй олдворуудыг олж танилцсан байдаг. Бунхан дотор торгон зотон, олон төмөр, модон баримал дээр өнгөт будгаар хийсэн буддын шашны дүрс зургийн хамгийн урлалыг жишээг олж нээжээ. Олдсон номын сан нь онцгой үнэ цэнэтэй байсан бөгөөд 2000 гаруй гар бичмэл ном, номыг сайтар хадгалсан байв.

Бунханы төвд, өндөр төмөр шон дээшээ өргөгдсөн чулуун суурин дээр эрэгтэй хүн шиг хорин шавар дүрсийг нүүр нүүрээр нь байрлуулсан байв. Дүрс тус бүрийн хажууд бие биен дээрээ овоолсон хэдэн зуун гараар боловсруулсан даавуу байсан. Мөн захын алслагдсан буланд суугаагаараа нас нөгчсөн хүний сайн хадгалагдсан араг яс байхтаа таарав. Судлаачдын санал болгосноор араг яс нь шашны хүнд хамаатай байж болох бөгөөд үнэн хэрэгтээ энэ бунханыг босгосон хүн байх магадлалтай юм гэжээ.

Тус хотод экспедицийн гишүүдийг олон сонирхолтой, нууцлаг нээлтүүд хүлээж байв. Тиймээс Хара-Хотогийн төвд эрдэмтэд аварга том бяслаг мэт дөрвөлжин толгойтой, хоёр метр хагас өндөр дугуй хэлбэртэй чулуун байгууламжийг элснээс цэвэрлэн гаргажээ. Дээд талын хавтгай дээр судлаачид олдсон гар бичмэлүүдээс ялгаатай, эрт дээр үеэс хамааралтай торон сүлжээс мэт нууцлаг баяжмал тойрог, шугаман дээр бичсэн ойлгомжгүй үсэг мэт зүйлийн нууцыг тайлахад маш хүндрэлтэй байв. Энэ бүхнийг хатуу чулуун дотор нүхэлсэн мэт хийсэн байв. Эрдэмтдийн үзэж байгаагаар эрт дээр үеийн энэхүү барилга нь тус хотын оршин суугчдын ажиглалтын төв болж, эртний тахилч нар бурхандаа тахил өргөдөг ариун газар болох боломжтой байв. Хуучирсан барилгуудын нэгэнд Оросын судлаачдыг бас нэгэн гайхалтай шинэ нээлт хүлээж байв. Нямбай цэвэрлэсний дараа судлаачид гайхан биширсэн бөгөөд сайн хадгалагдсан ханын зургийн хэлтэрхий байгааг олж харав.

Гэгээнтнүүдийн нүүрнээс гадна хачин амьтдын дүрс, хоёр толгойт шувуу, хүний ​​толгойтой загас, аймшигт луу. Эдгээр домогт амьтдын хажууд хүмүүсийн бяцхан дүрс байв.

Хара-Хото нууцуудаа дэлгэжээ

1907 оны зуны дунд сард Монголын эрх баригчид Козловт малтлагаа зогсоож, эх орноосоо гарч явахыг тушаажээ. Гадны хүмүүс Хориотой хотыг судлах бус эртний хаадын сүнсийг сэрээж доромжилж байна гэсэн гомдлын дагуу энэ шийдвэр гарсан байна. Санамсаргүй байдлаар уу эсвэл үнэхээр сүнс хилэгнэсэн үү, Хара-Хотын хэсэгт урьд өмнө хэзээ ч байгаагүй ган болж газар хөдлөж хүчтэй чичиргээнүүд Монголын төв хэсгийг хамарчээ. Энэ бүхнийг монгол омгийн ахмадууд хүчирхэг сүнснүүд нутагтаа харийнхан байгаад дургүйцэж байгаагийн илрэл гэж тайлбарлаж байв.

Эрх баригчдын зүгээс тулгарсан саад бэрхшээлийг үл харгалзан Козлов олдсон үзмэр, гар бичмэлийн нэлээд хэсгийг Санкт-Петербург, Газарзүйн нийгэмлэг рүү зөөж чаджээ. Үхсэн хотын номын сангаас өмнө нь Хара-Хото муж улсад амьдарч байсан тангутуудын ярьж байсан "си-ся" хэлний толь бичиг олдсон тул Нийгэмлэгийн бүрэлдэхүүнд багтсан шинжээчид, эрдэмтэд олдсон гар бичмэлүүдийн ихэнхийг тайлж уншиж чадсан байдаг. ... Зарим номыг хүн, малын эмчилгээнд нэмэр болсон бүх төрлийн жор, эмээр дүүргэсэн байв. Олдсон номын олон орон зайг шастирт зориулав. Үүнээс 1226-1227 онд Тангуд улс Чингис хааны цэргүүдэд ялагдаж, дараа нь агуу их Монгол улсын нэг хэсэг болсон нь мэдэгдэж байв.

Зарим баримт бичиг хэзээ ч тайлж уншигдаагүй, энэ нь үл мэдэгдэх хэлээр бичигдсэнтэй холбоотой байв. Эрдэмтдийн хувилбаруудын нэг дагуу эртний тахилч нар ид шидийн зарим бичвэрийг нууцлаг номон дээр шифрлэсэн бөгөөд үүнийг хүмүүс мэдэх эрхгүй болгожээ. Өөр нэг өгүүлснээр эдгээр бичээсүүд нь Хара-Хото хотыг бий болгосон тодорхой нууцлаг соёл иргэншлийн цорын ганц нотлох баримт байж болох юм. Оросын агуу сэтгэгч, судлаач Н.К. Рерих балгас хотоос олдсон олдворуудтай танилцаж, өдрийн тэмдэглэлдээ дараахь зүйлийг оруулав. “Би эмэгтэй хүний ​​толгойн гайхалтай чимэг бүхий дүр төрхийг санаж байна. Хэрэв ийм хүмүүс цөлжсөн хотуудад амьдардаг байсан бол эдгээр газрууд зэрлэг балмад байдлаас хичнээн хол байсныг илтгэнэ!"

Ийм бүтээлийг хөгжлийнхөө цаг үеэс хавьгүй түрүүлсэн соёл иргэншил л бий болгоно. Гэхдээ элсээр хучигдсан, олон сонирхолтой домгоор бүрхэгдсэн чимээгүй балгас л түүнийг санагдуулдаг хэмээжээ.

Орчуулсан: Сайхан-Уул

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.