Pearl Harbor ба Номхон далайн дайн

Twitter Print
2020 оны 12-р сар 08-нд 11:51 цагт
Мэдээний зураг,

1941 оны 12 дугаар сарын 7 буюу 79 жилийн өмнө энэ өдөр Япончууд Хавайн арлын “Сувдан боомт”-д байрлах АНУ-ын Номхон далайн Усан цэргийн флотыг гэнэдүүлэн довтолсноор АНУ Дэлхийн хоёрдугаар дайнд татагдан орж буурал Европыг бүхэлд нь хамраад байсан их дайны гал дэлхийн нөгөө тал Номхон далайд дүрсхийн ассан юм.

Монгол хэл дээр Номхон далайн дайны түүхийн тухай ном сурах бичигт ч тэр, интернэт, нэвтэрхий тольд ч тэр харьцангуй бага мэдээлэл байдаг санагддаг. Тиймээс энэ удаа өөрийн сонирхдог сэдэв болох Номхон далайн дайны тухай Сувдан боомтын үйл явдлын 79 жилийн ойн өдрөөр нэгэн бичвэр оруулахаар шийдлээ. Өнөөдрийн хувьд Япон АНУ-д довтолсон түүхэн учир шалтгааны тухай өгүүлэх болно. Сувдан боомтын үйл явдал бол их дайны эхлэл бөгөөд эрхэм уншигч та сонирхох аваас Номхон далайн дайны түүхийг цувралаар хүргэхээр хичээх болно.

Номхон далайн дайны түүхийг олон улсын харилцаан дунд нь ярилвцал нэлээн тодорхой ойлголттой болох тул нэлээн дээхнэ үеэс яриагаа эхлэе. 15-16 дугаар зуунаас барууныхны “газарзүйн нээлт” хийх их аялал урьд хожид байгаагүйгээр идэвхжиж түүний үр дүнд тив хоорондын далайн зам нээгдэв. Улмаар аж үйлдвэрийн анхны хувьсгалтай золгож технологийн хувьд давуу болсон барууны гүрнүүд дорно дахиныг нээж, худалдаа арилжаа хийх, цаашилбал колони болгох сонирхол олон улсын харилцаанд зонхилох болов. Монголыг эзэрхийлж байсан Манж Чин гүрнийг ч барууныхан аль дээр үеэс, бараг Энхамгалан, Найралт төв-ийн үеэс сонирхож эхэлсэн байдаг. Хожим 19 дүгээр зууны үед Англичууд Энэтхэгт хар тамхи тариалан түүнийгээ Манжид хүчээр тулган борлуулж эцэргүүцэл үзүүлэхээр нь дайн үүсгэн хашрааж байсан нь эдүгээ “хар тамхины дайн” хэмээн түүхэнд үлджээ. Барууныхан дорно дахиныг колони болгох, нэг талыг барьсан худалдааны гэрээг тулган хүлээлгэж их олз ашиг олж байлаа. АНУ ч дорно дахин руу чиглэсэн колонийн бодлогыг “хожуухан гараад ширүүхэн” явуулж эхлэв. Нэгэн үе Европын колони байсан Америк 1776 онд тусгаар тогтнолоо зарлан уугуул оршин суугчдыг шахан газар нутгаа тэлж байгаад 1848 онд Мексиктэй дайтан Калифорнийг авснаас хойш Номхон далайн нэгэн том тоглогч болон тодров.

Ийнхүү Америкчуудын сонирхол Номхон далайг гатлан дорно дахин руу чиглэсэн бөгөөд зам дагуу байрлах Японы арал ихээхэн сонирхол татаж байлаа. Япон бол дундад зууны үеэс хэлбэрийн хувьд эзэн хаан нь угсаа залгамжлан төр барьдаг хаант улс байсан ч ачир дээрээ хааны эрх мэдэл тун хязгаарлагдмал, Шогун буюу цэргийн эрхтнүүд төрийн эрхийг барьдаг феодалын улс байлаа. Макүфү буюу аян дайны үеийн цэргийн жанжны асар гэсэн утгатай ханз үг Японд цэргийн эрхтний засаглалын нэршил, цол болсон байдаг. Хэдэн зууны турш ноёрхож ирсэн Макүфү нар маш хаалттай бодлого явуулж гадныхантай харилцаж, худалдаа арилжаа хийхээс татгалздаг байв.

1853 онд АНУ-ын тэнгисийн цэргийн адмирал Матью Пэри гэх эр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Пилморын албан захидлыг өвөртлөн 4 том усан онгоцтой сүр хүчийг гайхуулан Японы эрэгт тулж очжээ. Нэг талаар цэргийн сүр хүчээр битүүхэн сүрдүүлж нөгөө талаар АНУ-ын худалдааны онгоцонд боомтоо ашиглуулах найрсаг санал тавин очсон байдаг. Америкчуудын Япон дахь сонирхол Хятадыг зорих замдаа Японоор дайран хүнсээ сэлбэж, худалдаа арилжаа хийхээс гадна Берингийн хоолойгоор дамжин Аляск хүрээд, Куриллын арлаар дамжин Япон руу барьцаа лавшруулах, Оросоос болгоомжилоход оршиж байлаа.

Ямартай ч дундад зууны үеийн, хаалттай, феодалын Япон улсыг олон улсын тавцанд нээлттэй болгоход Америкчууд голлох үүргийг гүйцэтгэжээ. Энэ явдлаас хойш удалгүй Японы 122 дахь эзэн хаан Мэйжи төрийн эрх мэдлийг Макүфү-ээс буцаан авч улс төр, эдийн засгийн шинэчлэлийг тууштай эхлүүлсэн байдаг. Энэ үеийг Японы түүхэнд Мэйжийн эрин буюу Мэйжийн шинэчлэлийн үе гэдэг. Улс төрийн талаар нэгдмэл болж эзэн хааны тугийн доор Япончууд нээлттэй бодлого баримталж барууны орчин үеийн дэвшил, ололтыг хөрсөн дээрээ амжилттай буулгаж хурдацтай хөгжсөн байдаг. Япон бол хүн ам, газар нутгаараа барууны колонист гүрнүүдээс дутахааргүй улс л даа. Дээр нь Мэйжийн оновчтой шинэчлэлийн бодлогын үрээр эдийн засаг, цэрэг зэвсгийн хувьд бэхжиж богино хугацаанд Номхон далайн бас нэг тоглогч болон томрох нь тэр.

Бяр нь амтагдсан япончууд Солонгосын хойгт нөлөөгөө тогтоох асуудлаас болж 1894-1895 онд Манж Чин гүрэнтэй, 1904-1905 онд Порт-Артурт Оросуудтай байлдаж ялалт байгуулснаар Солонгосыг эзэлж Манжуурыг сонирхох замаа засахаас гадна Зүүн Азийн хүчний тэнцвэрийн харилцаанд томоохон тоглогч болсноо зарлав. АНУ ч үүнийг хүлээн зөвшөөрөв. 1905 онд Японы Гадаад харилцааны сайд Кацура Таро АНУ-ын цэргийн адмирал Виллиам Тафт нар нууц тохироо хийж Солонгос дахь Японы нөлөөг АНУ, Филиппин дахь АНУ-ын нөлөөг Япон хүлээн зөвшөөрсөн байдаг.

Улмаар Япончууд 1907 онд Оростой улс төрийн хэлэлцээр байгуулж Гадаад Монгол дахь Оросын ашиг сонирхлыг Япон, Манжуур Солонгос дахь Японы ашиг сонирхлыг Орос хүлээн зөвшөөрөв. Өмнөх бичвэрт Улс тунхагласан өдрийн тухай бичихдээ 1918 онд Хятадууд цэргийн хүчээр заналхийлэн байж Монголын тусгаар тогтнолыг өөрсдийнх нь хүсэлтээр цуцлуулж байсан тухай дурьдсан. Эл нөхцөл байдалд Монголчууд тусгаар тогтнолоо авч үлдэх гэж хэд хэдэн улсад хандахаар оролдож байсны дотор Зүүн Азийн томоохон тоглогч болсон Япон улс ч байжээ. Япончууд ч Төв Ази руу нөлөөний хүрээгээ тэлэх сонирхолтой байжээ. Хятад, Төв Ази Манжуурын тухай Японы гадаад бодлогын бичиг баримт болох “жаахан эрээ цээргүй” Танака меморандум хэмээх зүйл байсан эсэх талаар судлаачид харилцан адилгүй байр суурьтай байдаг ч 1919 онд Читийн ойролцоо Дагуур өртөөнд Нэйс гэгээн Мэндбаяр, Элбэгдорж Ренчино нарын хүмүүс Нармай Монгол Улс байгуулах хурал зохион байгуулсныг Японы оролцоотой гэж манай түүхчид үзсэн байдаг.

Зүүн Азийн том тоглогч маань 1914-1919 онд Дэлхийн нэгдүгээр дайны үед Антантын эвслийн талд Английн хүсэлтээр дайнд оролцов. Наран үл жаргах Английн Эзэнт гүрэн Алс дорнод дахь ашиг сонирхлоо Японоор хамгаалуулна хэмээн тооцож Германы усан онгоцыг хянаж байхыг хүссэн ч Япончууд үүргээ давуулан биелүүлж Хятад дахь Германы нөлөө тогтсон газруудыг цохиж эхлэх нь тэр. Англичууд хүсэлтээ татсан ч Япончууд үргэлжлүүлсээр. Манжийг мөхөөж байгуулагдсан Хятадын Юань Шикайн Засгийн газрыг дарамталж худалдааны таатай нөхцөл олж авав. Дэлхийн нэгдүгээр дайны ялагч улсын нэг болсон Япон дайны улмаас далайн тээвэр эрс хумигдсан үед дэлхийн гурав дахь том далайн тээвэрлэгч улс болсон байв. Эдийн засаг нь ч тогтворжиж 1920-оод оны эцэс үеийн дэлхийн эдийн засгийн хямралын үе хүртэл эдийн засгийн өсөлт нь жил бүр 20 гаруй хувьтай байсан гэдэг.

Япончууд хүчирхэгжихийн хирээр империалист шинжтэй болж буй нь АНУ барууныхныг болгоомжлоход хүргэв. Ялангуяа 1932 онд Манжуурт цөмрөн Манжго хэмээх тоглоомын улс байгуулан улмаар 1937 онд Хятадад 1939 онд Халхын голд зэвсэглэн цөмөрч дайн өдөөв. Америк болон барууныхан Японы эсрэг сөрөг арга хэмжээ авч эхлэв. Төмөр метал эдлэл болон газрын тос, ашигт малтмалын гаралтай түүхий эд япон руу экспортлохыг хориглосон нь түүхий эдийн нөөцгүй Японы хувьд империалист бодлогоо хэрэгжүүлэхэд бэрхшээл үүсгэх нь мэдээж.

Япончуудын хувьд Хятадтай хийж буй дайн нь санаснаар болохгүй сунжирч байгааг Чанкайшид дэмжлэг үзүүлж буй Америкчуудтай холбон ойлгож байлаа. Америк болон Барууныхны шахалтаар Хятадаас цэргээ татаж аралдаа даруухан суух уу? Эсвэл Индонези мэтийн барууны колонид байгаа түүхий эдийн нөөц бүхий газрыг “гуйж биш гуядаж” аваад эзэнт гүрний бодлогоо үргэлжлүүлэх үү гэдэг салаа замын уулзвар дээр Их Наран улс тулж ирлээ.

Үргэлжлэл бий...

Жигжидсүрэнгийн Гантулга

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.