Юрий Гагарин- хүн төрөлхтний аугаа их хүү

Twitter Print
2022 оны 04-р сар 12-нд 18:02 цагт
Мэдээний зураг,

Юрий Гагарин- хүн төрөлхтний аугаа их хүү

Юрий Алексеевич Гагарин. Энэ нэрийг дуулаагүй хүн дэлхийн бөмбөрцөг дээр бараг л байхгүй болов уу. Хүн хэмээх ухаант амьтны дундаас хамгийн анх эх газраас сансар огторгуйд хөөрөн дүүлсэн гавьяат үйлсээрээ тэр ийнхүү хүн төрөлхтний түүхэнд мөнхөрсөн цаглашгүй гавьяатан билээ. Сансар огторгуйд хөөрөн нисэх нь хүмүүн төрөлхтний мөнхийн мөрөөдөл, хязгааргүй их хүсэл тэмүүлэл байсаар ирсэн хэрэг. Чухам энэхүү хүсэл мөрөөдлийг бодит үйл хэрэг болгож гүйцэлдүүлэх хамгийн хариуцлагатай атлаа үлэмж нэр хүндтэй үүрэг Оросын Клушино хэмээх хөдөө тосгоны жирийн мужааны хүү Юрий Гагаринд ногджээ. Тэрхүү үүргийг Юра үнэхээр гарамгай сайнаар гүйцэлдүүлснийг түүх гэрчилдэг юм.

1961 оны дөрөвдүгээр сарын 12. Хаврын илч муутай нар дэлхий ертөнцийг ээсэн жирийн л нэг өдөр байв. Харин чухам тэр өдөр Зөвлөлт гүрнийхэн хүн төрөлхтний түүхэнд нэгэн их үйл хэргийн гэрч болох, урьд хэзээ ч байгаагүй нислэг хийсэн юм. Зөвлөлтийн нэрт эрдэмтэд, инженер техникийн ажилтнуудын оюун ухаан, алтан гараар бүтээсэн “Восток-1” хэмээх сансрын хөлөг Байконур буудлаас хөөрч, ЗХУ-ын иргэн Юрий Гагариныг огторгуйн хязгааргүй уудамд аваачив. Ю.А.Гагарин дэлхийн бөмбөрцгийг 108 минутад нэг удаа бүтэн тойрч, эх дэлхийдээ эсэн мэнд газардлаа. Энэ бол зөвхөн оросуудын биш, нийт хүн төрөлхтний баяр,тэдний хамтын ялалт байв. Энэхүү түүхэн үйл явдлаас өмнө Юрий Гагарин ахлах дэслэгчийн мөрдэс зүүсэн жирийн л нэг нисгэгч байв. Харин 108 минутын дараа тэр үндэсний төдийгүй хүн төрөлхтний баатар, эр зоригийн үлгэр жишээ, амьд бурхан болов. Арга ч үгүй биз. Сансар огторгуйн уудамд анх удаа цойлсон хүн юм чинь.

Тэр болтол бас олон жил өнгөрчээ. Орос оронд хэдэн зуун мянгаараа байдаг бяцхан тосгоны нэг нь Клушино. Сансрын анхны нисэгч маань тэр бөглүү сууринд 1934 оны гуравдугаар сарын 9-ний өдөр хүмүүний заяа олж, хүй цөглөжээ. Түүний удмыг хөөвөл тариачин гаралтай. Эцэг Алексей нь мужаан, эх Анна нь сүүний фермэд ажилладаг байв. Алексей мужааных дөрвөн хүүхэдтэй. Ууган хүү нь Валентин, удаахь охин нь Зоя, тэгээд Юра, бага нь Борис хүү. Бяцхан Юра шаргал үстэй, том цэнхэр нүдтэй, шаггүй хөдөлгөөнтэй жаал байсан гэх. Дэлхийн хоёрдугаар дайн эхэлдгийн намар сургуулийн босгоор алхжээ. Харамсалтай нь, тэр жилийн өвөл германчууд тосгоныг нь эзэлснээс юун хичээл сургууль манатай. Харин жил хагас бүслэлтэд байсны дараа улаан арми Клушиног чөлөөлснөөр сая л сургууль хичээллэх боломжтой болсон аж. Хүн төрөлхтний түүхэнд хамгийн их гай гамшиг учруулсан аймшигт дайн бяцхан хүүгийн гэр бүлийн амьдрал дундуур туучаад л гарч. Гэсэн ч тэд бурхны авралаар амьд мэнд үлдсэн нь юутай их аз вэ. Олон сая хүнд тийм хувь тавилан ногдоогүй болохоор үнэхээр аз гэхээс яах вэ.

Дунд сургуулиа дүүргэсэн Юра хүү уран дархны сургуульд орж, хэвчин-цутгуурчны мэргэжлээр суралцав. Дараа нь тэрээр Саратов хотын аж үйлдвэрийн техникумд суралцаж байхдаа нисэхийн клубт бүртгүүлсэн байна. Чухам энд байхдаа Юра “ЯК-18” гэдэг тухайн үедээ мундагт тооцогдож байсан онгоцны жолооны ард сууж, агаарт хөөрөн дүүлэхийн гайхамшгийг мэдэрчээ. Эндээс л чухам нисэхийн салбарт хамаг амьдралаа зориулах чин хүсэл түүнд төрсөн биз ээ. Юра тэр үеийн орос хөвгүүдийн адилаар цэрэгт алба хаав. Тэндээсээ К.Е.Ворошиловын нэрэмжит нисгэгчид бэлтгэх дунд сургуульд суралцан хоёр жилийн дараа амжилттай төгссөн байна. Ийн армид алба хааж, мэргэжлийн нисгэгч болсныхоо дараа хайртай бүсгүй Валентинатайгаа гэрлэв. Валя тэр үед Нислэгийг удирдах төвийн эрүүл мэндийн лабораторид ажиллаж байжээ. Энэ бүхэн залуу хархүүгийн амьдрал маш чухал үйл явдал байсан ч хамгийн гайхалтай явдал хараахан болоогүй л байлаа. Юра сөнөөгч онгоцны хороо, дивизэд “МиГ-15” гэдэг гайхамшигт хөлгөөр цэнхэр тэнгэрт дүүлэн нисч, залуу насны ид хавыг гайхуулсаар л байлаа. Түүнд үүнээс ч илүү хурдан, илүү дээшээ нисэх хүсэл байсаар л байж. Юутай ч энэ хүслээ биелүүлэхийн тулд 1959 оны өвөл сансрын нисэгчдийн багт элсэх өргөдөл бичсэн байна. Энэ бол сансарт дүүлэх мөрөөдлөө биелүүлэх эхний алхам байв. Долоохон хоногийн дараа түүнийг Москвад дуудаж, бүх төрлийн эмнэлгийн шинжилгээ авч, сансрын нисэгчдийн багт тэнцсэн тухай шийдвэр гаргажээ. Ийм түргэн хамаг юм шийдэгдэхийн чинээ тэр санасангүй. Ёстой л азтай айлын азарган тахиа хүртэл өндөглөдөг гэгчийн үлгэр болсон хэрэг. Дараа оны хавар ЗХУ-ын Агаарын цэргийн хүчний ерөнхий командлагчийн тушаалаар сансрын нисэгчдийн нэрсийн жагсаалтад албан ёсоор бүртгэсэн тухай баяртай мэдээг түүнд дуулгажээ. Ингээд л бэлтгэл эхэллээ.

Түүхээс үзвэл, сансрын нисэгчдийн багт эхлээд 20 хүн байжээ. ЗХУ-ын сансрын салбарын “загалмайлсан эцэг”, нэрт зохион бүтээгч Сергей Королёв ямар ч тохиолдолд сөнөөгч онгоцны нисгэгч л сансрын хөлгөөр анх нисэх учиртай гэж хатуу итгэж байж. Бүр ийм утгатай албан ёсны шийдвэрийг ч гаргаж байсан гэдэг. Дээрх 20 хүнийг ёстой л есөн шидээр нарийвчлан шалгаж, хатуу гараар үзэж байжээ. Ингэхээс ч аргагүй. Эднээс зөвхөн нэг нь л эхлээд сансарт нисэх учраас тэр бүх хатуу давааг давсан тэр хүнд л энэ эрхэм үүрэг ногдох учиртай байв. Биеийн эрүүл мэнд, санаа сэтгэлийн байдал, улс төрийн идэвх, нийгмийн гарал, намын гишүүн эсэх гээд өчнөөн шалгуур байж. Үүний зэрэгцээ 25-30 насны , биеийн өндөр нь 170 см-ээс, жин нь 70-72 кг-аас илүүгүй байх гэх мэт шаардлага тавьж байв. Юра энэ бүх шаардлагад бүрнээ тохирч байсан нь сансарт анхлан дүүлэх мандат болсон аж. Тэрээр 165 см өндөр, 68 кг жинтэй, 1960 онд коммунист намд гишүүнээр элсчээ.

Дээр нэгэнт өгүүлсэн өнөөх 20 хүнээс эцэст нь зургааг сонгон үлдээсэн байна. Одоо нэгэнт илэрхий болсон баримтаас үзвэл, оросууд америкчуудаас хоцорчих вий гэж ихээхэн айж байжээ. Тэгвэл гутамшиг болно гэж тооцож байсан нь эдүгээ нууц биш болжээ. Ялангуяа ерөнхий зохион бүтээгч С.Королёв их яарч байлаа. 1961 оны дөрөвдүгээр сарын 17-20-ны хооронд америкчууд сансарт хүнээ нисгэнэ гэдэг тагнуулын мэдээ оросуудад байж. Тийм учраас түүнээс өмнө амжиж, өөрийн хүнийг сансарт нисгэх нь хамгаас чухал болоод байв. Ингээд дөрөвдүгээр сарын 12-ныг товлосон байна. Харин америкчууд Ю.Гагарины дараахан сансарт хүн илгээсэнгүй. Оросуудад далаараа цэвэр тавиулсандаа бантсан уу, эсвэл ялагдлаа хүлээн зөвшөөрсөн юмуу нэг хэсэгтээ нам болсон билээ. Улсын комисс хуралдаад “Восток-1” хөлгийн бүхээгт анх суух эрхийг Ю.Гагаринд олгож, Герман Титовыг орлон нисэгчээр томилсон байдаг. Чухам яагаад Ю.Гагариныг сонгосон талаар мөн л олон янзын таамаг, хардлага сэрдлэг байдаг юм. Юра жирийн ажилчны хүүхэд байсан, жинхэнэ орос цустай байсан, сайхан инээмсэглэдэг байсан гээд л. Мэдээж, аль аль нь нөлөөлсөн л байх. Гэхдээ энэ мэт бол шалтаг төдий болохоос бодит сонголт огт өөр зүйлд байсан гэдгийг С.Королёв хожим дурссан байдаг билээ.

Анхны юм болгон учир битүүлэг, таагдашгүй оньсого мэт байдаг нь жам ёсных. Хэрвээ Ю.Гагарин эх дэлхийдээ эсэн мэнд эргэж ирэхгүй тохиолдолд яах вэ гэдэг асуулт тэр үедээ үнэхээр шүдний өвчин болж байсан гэх. Эргэж ирэхгүй, тэр чигээрээ сансрын уудамд ор сураггүй алга болбол яах вэ, эргэж ирлээ ч амь алдсан байвал яах вэ гээд үй түмэн асуулт. Хариулахад хамгийн хэцүү нь энэ л байсан гэнэ лээ. Сансрын анхны нисэгчийг “Хуш” хэмээн дуудаж байв. “Хуш” сансарт 108 минут болохдоо юу хийсэн бэ гэх сонирхолтой асуулт байдаг. Юутай ч ууж идэж, харандаагаар тэмдэглэл хөтөлж, болж буй бүхий л үйл явц, хөлгийн цонхоор үзэж харснаа дуу хураагчид бичиж байсан гэх. Хэний ч дуу хоолой, мөр гараагүй сансар огторгуйд нисч яваа хүн тэр мэтийг амжуулсан нь гайхалтай гэлцдэг. Ямар эх дэлхийдээ тансаг зочид буудалд тааваараа байсан биш, мах, цуснаас бүтсэн хүн л юм болохоор айдас хүйдэс байсан нь мэдээж хэрэг. Тэгэхээр энэ бол үнэхээр эр зоригийн гайхамшиг байлаа. Ю.Гагарин хөлөг хөөрөх мөчид “поехали” /явлаа/ хэмээн дуу алдсан. Энэ ганцхан үг өнөө ч хүн төрөлхтний чихэнд цуурайтсаар байгаа гэдэгт итгэнэ.

Хөлгийн буугч аппарат Саратов мужийн Смеловка суурины ойролцоо газарджээ. Ю.Гагариныг газардсаны дараа анх учирсан хүмүүс бол ойн цагдаагийн эхнэр Анна, түүний зургаан настай ач охин Рата хоёр юм. Ийн байтал улсын комиссынхон, сэтгүүлчид, зохион бүтээгчид гээд баахан хүмүүс цугларч, газар дээрх олон чухал үйл явдал болжээ. Москвагийн нисэх онгоцны Внуково буудалд хөл тавихад оросууд түүнийг жинхэнэ баатар, эх орны хүүгийн ёсоор угтан авсан юм. Энэ үйл явдал дараа нь Улаан талбайд хэдэн цагаар үргэлжилсэн гэдэг. Яг энэ ёслолын үеэр болсон нэг санаандгүй тохиолдлын талаар Ю.Гагарины өгүүлсэн нь олны сонирхлыг ихэд татдаг юм. “Внуково” буудал дээр түүнийг угтах үед тэрээр нам, төрийн удирдагчдын зогссон индэр рүү хивсэн дээгүүр хөл тавьж очоод Н.С.Хрущевт илтгэх ёстой байж. Хивсэн зам чамгүй урт байлаа. Ийн цэрэг хүний ёсоор хөл тавьж явтал өрөөсөн шаахайных нь үдээс алдуурчихжээ. Уг ёслол өндөрлөсний дараа сониуч сэтгүүлч түүнээс “та хивсэн дээгүүр алхаж явахдаа юу бодож байсан бэ” гэж асуухад “тайлагдсан үдээсэн дээрээ гишгэчихгүй юмсан гэж бодож явлаа” гэж хариулсан байдаг юм.

20 хүнээс шилэгдсэн зургаан эр бэлтгэлээ хийгээд л. Хэзээ ч сансарт нисэх юм бэ, бүү мэд. Бүх зүйл таамаг төдий. Гэвч тэр мартагдашгүй өдөр тун ойрхон байжээ. 1961 оны дөрөвдүгээр сарын 12 бол Юрий Гагарины хувьд төдийгүй ЗХУ, ер хүн төрөлхтний түүхэнд алтан үсгээр бичигдэх учир жанцантай өдөр байжээ. Сансарт ниссэнээс хойш Ю.Гагарины амьдрал огт өөрөөр үргэлжилсэн билээ. Тэрээр хамгийн түрүүнд ЗХУ-ын баатар гэдэг эрхэм хүндтэй алдрыг хүртэв. Үүнээс ч илүү бас нэг алдар хүнд бол сансрын анхны нисэгч гэх алдар билээ. Үнэхээр тэр алдар хүндийн оргилд хүрч, тэр их хайр хүндэтгэлийг дааж амьдарсан юм. Сансарт ниссэнээсээ хойш нас эцэслэх хүртлээ Дээд зөвлөлийн депутатаар сонгогдож байсан нь үүний нэг нотолгоо болой. Тэрээр нэг хэсэг сансрын нисэгчдийн отрядын даргаар ажиллаж, шинэ үеийн сансрын хөлөг-“Союз”-аар сансарт дахин нисэхээр эрчимтэй бэлтгэж байлаа. Энэ загварын анхны хөлгөөр сансарт нисэх В.Комаровын орлон нисэгчээр ажиллаж байж. Харамсалтай нь, “Союз-1”-ээр сансарт ниссэн В.Комаров эх дэлхийдээ буцах замдаа амь үрэгдсэн билээ. Завсар чөлөөнд нь Жуковскийн нэрэмжит агаарын цэргийн инженерийн академид суралцан төгсчээ. Сансарт нисэх үедээ ахлах дэслэгч цолтой байсан бол бууж ирээд хошууч, академи төгсөхдөө аль хэдийнээ хурандаа болсон байжээ. Сансрын анхны нисэгч гэдэг эрхэм хүндтэй алдар Юраг дэлхийн 30 гаруй оронд хөл тавиулжээ. Чех, Болгар, Куба, Англи, Финланд, Польш, Канад, Унгар, Энэтхэг, Шри-Ланка, Египет, Франц, Бразили гээд л. Тэрээр Египетийн Ерөнхийлөгч Г.А.Насер, Их Британийн хатан хаан Елизавета гээд энэ хорвоогийн нэр нөлөө, эрх мэдэлтэй олон хүнтэй уулзаж, ярилцаж байсан азтан юм.

Юра, Валя хоёр хоёр охины аав, ээж болсон юм. Ууган охин Елена “Москвагийн Кремль” музей-дархан газрын ерөнхий захирал, отгон охин Галина Г.В.Плехановын нэрэмжит эдийн засгийн их сургуулийн тэнхмийн эрхлэгч, эрдэмтэн доктор, профессор хүн юм.

1968 оны гуравдугаар сарын 27 түүхэнд хараар тэмдэглэгдэн үлджээ. Энэ бол сансрын анхны нисэгч, хүн төрөлхтөнд сансар огторгуйд аялах замыг анхлан гаргаж өгсөн Юрий Гагарин онгоцны ослоор амь үрэгдсэн эмгэнэлт өдөр байлаа. Тэр сөнөөгч онгоцны алдартай нисгэгч, ЗХУ-ын баатар В.С.Серёгинтэй хамт “МиГ-15” онгоцоор сургуулилтын нислэг хийж байгаад осолдсон юм. Энэхүү эмгэнэлт ослын учир шалтгааныг тогтоох улсын комисс олон жилийн турш дүн шинжилгээ хийсэн ч одоо болтол чухам юунаас болж “МиГ” сүйрч, хоёр нисгэгч амь үрэгдсэнийг эцэслэн тогтоож чадаагүй юм. Олон янзын хувилбар, таамаг сэжиг байдаг ч чухам энэ нь үнэн гэдгийг баталж чадаагүй билээ. Амь үрэгдсэн хоёрын цогцос энэ тэр ч бараг олдоогүй гэлцдэг. Осол болсон газраас олдсон Юрагийн цамцны энгэрийн халааснаас хоолны талон, жолооны үнэмлэх, С.Королёвын фото зураг олдсон гэх. Зарим нь энэхүү сургуулилтын нислэг үйлдэхээсээ өмнө сансрын анхны нисэгч гэр бүлийнхэндээ гэрээслэл бичиж үлдээсэн гэх нь бий.

Ю.Гагарин хэмээх эгэл орос залуу сансарт ниссэнээс хойш 51, амь үрэгдсэнээс хойш 44 жил улиран одсон ч тэр хүн төрөлхтний түүхэнд идэр залуугаараа, хэний ч сэтгэлийг татсан сайхан инээмсэглэлээрээ, бүтээсэн гавьяат үйлсээрээ мөнхрөн үлджээ. Тэр баатар одоо Улаан талбайд Кремлийн хананы хажууд мөнх нойрсон буй. Хүн төрөлхтний түүхийн тэр домогт эрхэм хүн өнөө амьд сэрүүн биш боловч бидний дунд амьдарсаар байгаа юм шиг санагдана. Түүний нэрээр нэрлэсэн хот суурин, гудамж талбай, музей, сургууль цэцэрлэг хэдэн арваараа бий. Түүний тухай 30 гаруй дуу шүлэг, 40-өөд кино, 70 шахам ном байдаг гээд бодохоор аргагүй л тэр энэ дэлхийн бөмбөрцгийн, хүн төрөлхтний аугаа их хүү байж дээ.

Б.БАТБИЛИГ

 

 
Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.