Дарханы нефть боловсруулах үйлдвэр юу болсон бэ

Twitter Print
2014 оны 03-р сар 15-нд 09:59 цагт
Мэдээний зураг,
 

Өнөөдөр Улаанбаатарт хувийн машинтай айлыг тоолохоос  машингүй айлыг тоолох нь амархан гэдгийг захын хүн хэлнэ. Нэг ёсондоо автомашин монголчуудын хувьд гангараа, баян чинээлэгийн үзүүлэлт биш  ердийн нэгэн хэрэглээ болжээ. Гэтэл ердийн хэрэглээ болсон автомашинаа бензин, шатахуунаар цэнэглэх гэдэг өнөөдөр биднийг хамгийн ихээр бухимдуулдаг асуудал болчихоод байна. Нэг л өглөө босоод ирэхэд шатахуун импортлогчид үгсэн хуйвалдаж үнээ нэмчихсэн байдаг. ОХУ-аас бензин, шатахуун импортоор авчирч борлуулдаг 20-иод компани нийтдээ 55-60 сая ам.доллар буюу 60-аад тэрбум төгрөгийн цэвэр ашиг олдог тооцоог мэргэжилтнүүд хийсэн байсан. Тэдгээр импортлогчдын бизнесийн эрх ашиг Монголд нефть боловсруулах үйлдвэр байгуулах асуудалтай зөрчилддөг гэж үзэх хүмүүс ч цөөнгүй бий.

Өнөөдрийн байдлаар улсын хэмжээнд бензин, шатахууны ердийн хэрэглээний 35 хоногийн нөөцтэй байгаа ажээ. Үүнээс А-80 43 хоног, АИ-92 32 хоног, ДТ 42 хоногийн нөөцтэй. Энэ бол хангалттай хэмжээний нөөц тул шатахуун хомсдох шалтгаан байхгүй гэх мэдээллийг импортлогчид өгч байгаа. Эдгээр нөөц дуусахаар үргэлжлүүлэх нөөцийг одоо Сүхбаатарын боомтоор оруулж ирж байгаа гэнэ. Үүгээр А-80 2360 тонн, АИ-92 7600 тонн, ДТ-7500 тонныг татаж байгаа болохоор шатахуун хомсдох талаар санаа зоволтгүй гэсэн.

Монгол Улс 2013 онд нэг сая 75 мянган тонн нефтийн бүтээгдэхүүн импортолж, дотоодын хэрэгцээгээ хангажээ. Үүний 92 хувийг ОХУ-ын “Роснефть” хэмээх ганцхан монополь компаниас оруулж ирсэн байна. Өнөөдөр бензин шатахууны хувьд  ганцхан улсаас хараат болсон монголчууд эдийн засгийн эрх чөлөө гэж хашхиралдах нь ямар ч утгагүй.

Нэг сая 500 мянга гаруй хавтгай дөрвөлжин км газар нутгаа ердийн хөсөгт ачаалаад нүүж болохгүй учир хойшдоо ч мөнхийн хөрш оросуудыг  царай алдан гуйж, нефтийн бүтээгдэхүүнийхээ хэрэгцээг хангаж л таарах байх.

Гэтэл одоогоор  тогтоогдсон нөөц нь манай улсын 40 жилийн хэрэгцээг  толгой өвтгөхгүй хангах хэмжээний  нефтийн баялаг Монголын говьд булаастай байж л байна.

Монгол Улс 332.6 сая тонн газрын тосны таамаг нөөцтэйгөөс 43.2 сая тонн нь ашиглаж болох баталгаат нөөцөөр тогтоогдоод байгаа. Зөвхөн 2012 онд Тосон-Уул, Тамсагийн  орд газраас  олборлосон газрын тосноос  2.5 сая баррелийг Хятад руу экспорложээ.

Харин 2013 онд 3.38 сая баррель түүхий нефть олборлон Хятад руу экспортолж, улсын төсөвт 104 тэрбум төгрөг төвлөрүүлнэ хэмээн  Уул уурхайн сайд Д.Ганхуяг Засгийн газрын хуралдаанд мэдэгдэл хийж байсан.

 Засгийн газрын хаалттай хуралдаанаар газрын тосны боловсруулах үйлдвэрийн ТЭЗҮ-г 2013 оны тавдугаар сар гэхэд бэлэн болгохыг Уул уурхайн сайд Д.Ганхуягт даалгаж, бүтэн зургаа, долоон жил ажил хэрэг болгон цаасан дээр буулгаж чадахгүй байгаа энэ төсөл өчүүхэн ч гэсэн урагшилж байгааг нотолсон билээ.

Гэтэл Дархан хотод байгуулахаар хэдэн жил хашхиралдаж байгаа газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн сураг чимээ сүүлийн үед байгаа байхгүй нь мэдэгдэхгүй болчихлоо.   

Хоёр Засгийн газар дамжиж, зургаа, долоон  жил хий дэмий л хашхиралдаж байгаа нефтийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, хий, шингэн түлш гарган авах 15 төсөл өнөөдөр ч яригдсаар л байгаа. Яасан ч их ярьдаг юм. Ажил хэрэг болгоё гэж зориглодоггүй улстөрчдөд яагаад    ахин, дахин эрх мэдэл атгуулаад  байдаг ард түмэн байдаг юм.      

Эдийн засгийн хөгжлийн сайд Н.Батбаяр саяхан л “Чингис бондын 1.5 тэрбум ам.доллараас Дарханы нефть боловсруулах үйлдвэрт  хөрөнгө оруулна”  хэмээн УИХ-ын чуулганы хуралдаан дээр   мэдээлж байсан.   

Үндсэндээ  10 гаруй  жил маргалдаж байгаа газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн шавыг нөгөө алдартай Дархан-Уул аймгийн Хонгор сумын нутаг, Ноён Хонгор уулын өвөрт УИХ-ын дарга асан Д.Дэмбэрэл сүртэй гэгч тавилцсанаас хойш хоёр  жил  хагас болж  байна. 

Японд 10-аад жил сурч, ажилласан Уул уурхайн сайд Д.Ганхуягийн цээжээрээ хамгаалан дэмжээд байгаа “Дархан-газрын тос боловсруулах үйлдвэр” төслийн гүйцэтгэгчээр Японы “Тоёо инженеринг” болон нэгэн цагт Монголын Засгийн газраас өр нэхэн сандаргаж байсан  “Марубени” корпораци хамтран гүйцэтгэхээр болоод байгаа нь  олон хардлага дагуулсан.  Жилдээ хоёр сая  тонн түүхий нефть боловсруулж, 1.7 сая тонн шингэн түлш үйлдвэрлэх энэ үйлдвэр Д.Ганхуяг сайдын зүтгүүлж байгаагаар бол 2015 онд ашиглалтанд орох ёстой.

2011 оны  аравдугаар сарын 23-нд шавыг нь тавьснаас хойш ширхэг тоосго нэмж тавиагүй энэ үйлдвэр 2015 онд ашиглалтад орох нь байтугай, Монгол Улсын жилийн хэрэгцээнээс  600 мянган тонноор илүү шингэн түлш үйлдвэрлэх нь  ёстой л “гонжийн жоо” гэх мэргэжлийн хүмүүс захаас аваад олширч байна. Хэрвээ манай улсын хэрэглээнд нийцэхүйц  2 сая орчим тоннын хүчин чадалтай боловсруулах үйлдвэр барьсан тохиолдолд өдөрт 100 вагон цистерн тос тээвэрлэх шаардлага гарах тооцоо бий. Үйлдвэрээ барьчихлаа гэж бодоход хэрхэн яаж тээвэрлэх нь бас нэг асуудал үүсгэх нь тодорхой. Манайх ОХУ, Европчууд шиг газар ухаад дамжуулах хоолой тавих эдийн засгийн боломж байхгүй. Тэгэхээр төмөр замаар л тээвэрлэж таарна.  Дамжуулах хоолойгоор биш төмөр замаар тээвэрлэх нь ихээхэн өндөр  зардалтай гэгддэг. Түүхий тос болон газрын тосны бүтээгдэхүүнийг төмөр замаар тээвэрлэх боломжийг шинээр бий болгоход зөвхөн төмөр замыг бариад зогсохгүй олон тооны тусгай тоноглол бүхий вагон цистернийг худалдаж авах, үйлдвэрлэх буюу түрээслэх шаардлага гарна.  

Хувийн хэвшлийнхэн Тамсагийн Тосон уулын XIX талбайн 180 сая тонн газрын тосны нөөцөд түшиглэн жилд 120 мянган тонн газрын тос боловсруулах үйлдвэрийн шавыг Дорнод аймгийн Булган сумын нутаг Зарааны хөндийд тавьчихаад байгаа.

Мөн Дорноговь аймгийн Зүүнбаянгийн Цагаан элсний болон, Их, бага тариачийн газрын тосны нөөцийг  түшиглэн нефть боловсруулах төсөл бас л шаваа тавиад хэдэн жилийн нүүр үзэж буй.

Шинэчлэлийн Засгийн газар өдөрт 270 сая төгрөг хүүд нь төлж байгаа “Чингис бонд”-ын 1.5 тэрбум ам. доллараа  нүдээ аниад ч болтугай эргэлтэнд оруулахын тулд Япончуудад “За” гэж хэлсэн нь “Дархан-газрын тос боловсруулах үйлдвэр” төсөл болоод байгаа.

Д.Ганхуяг сайдын Япончуудаар үйлдвэрийг нь бариулахаар  хүчлэн зүтгэж байгаа Дарханы нефть боловсруулах үйлдвэр нь  жилдээ хоёр сая түүхий нефть өнөөх л ОХУ-аас импортлохоор гэрээ хэлцлээ хийчихсэн. Дахиад л оросуудыг  царай алдах нь гэсэн хүмүүсийн эргэлзээнд Уул уурхайн сайд Д.Ганхуяг “Хоёр сая түүхий нефтийн нэг саяыг нь Кувейтээс авна. Олон улсын гэрээ хэлцлийн дагуу Кувейтээс манайд нийлүүлэх нэг сая тонн түүхий нефтийг ОХУ-аас шууд авна. Энэ нь Кувейтээс авах нэг сая тонн нефтийн квотоо л ашиглаж  байна гэсэн үг. Тэгэхээр энэ бол Оросын нефть биш” гэсэн хариулт өгч байсан.

Монголын нефть импортлогч монополь “Жаст групп”, “Петровис”, ”Магнай трейд”, “Монголсекию” зэрэг компани нэгдэж “Дархан-газрын тос” консорциумыг байгуулснаар энэ төсөл  хэрэгжих юм яриад байгаа. Гэтэл яг газар дээрээ ажил байдал нь тун тааруухан байгаа талаар сүүлийн үед мэргэжлийн хүмүүс ярих болов.

Нөгөөтэйгүүр  “Дархан-газрын тос боловсруулах үйлдвэр” төслийг гардан гүйцэтгэх Японы  “Тоёо инженеринг”, “Марубени” корпорациуд өөрийн улсын Олон улсын хамтын ажиллагааны банкаар дамжуулан энэ төслийг хэрэгжүүлэхдээ хэтэрхий өндөр үнэ ханштай гүйцэтгэх гэж байгааг мэдсээр байж яарч сандран гар өргөсөн Монгол Улсын Засгийн газар үйлдвэр ашиглалтад орсны дараах хэтэрхий өндөр зардлыг чухам яаж даван туулах гэж байгаа нь одоогоор оньсого төдий байгаа юм. Ер нь ингэхэд Дарханд газрын тос боловсруулах үйлдвэр босох юм уу, аль эсвэл...

Д.Монгол

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.
    • erdenee

      (202.170.67.182) 2014-05-11 13:44
      • 0
      • 0

      yamarch turiin bodlogo bhgvi shv ulsad ashigtai yum garanguut biznesiin bvleglel nertei luivarchid bulaatsaldaad ajil n yavahgvi ingej bhaar orosd dagaar orj saihan amidrah yumsan

      Хариулах

    • Tiim uu?

      (103.26.194.10) 2014-03-15 22:22
      • 0
      • 0

      Tiim uu? Medeegui sh dee. Neftiin uildver ideed baihdaa yahav dee. Hoolgui baisan yum bol helchihgui. Saihan lapsha ch bolson hutgaad ogiish dee. Ovchtei hog ve.

      Хариулах

    • Зочинbosohgui ee

      (27.123.213.129) 2014-03-15 19:57
      • 0
      • 0

      neptiin uildver bosohgui ee altanhuyag avaad idchihsen

      Хариулах