Цагаан сарын шагайн наадаан

Twitter Print
2018 оны 02-р сар 16-нд 11:58 цагт
Мэдээний зураг,

Шагайн наадгай нь Монголчуудын уламжлалт тоглоом наадгай юм. Нүүдэлчин соёлтой Монгол зон олон таван хошуу малынхаа шагайгаар эртнээс тоглон, наадаж иржээ. Шагайгаар наадах тоглоом нь:

1.Шагай авах (шүүрэх)

2.Шагайгаар дөрвөн бэрх хаях

3.Шагай харвах 

4.Шагайгаар морь уралдуулах 

5.Шагайгаар таалцах 

6.Шагайгаар алаг мэлхий өрөх (засах) гэсэн хэд хэдэн янз байдаг.

Эдгээр тоглоом нь тус бүрдээ тодорхой агуулга, тус тусдаа тоглох нарийн дэг, дүрэмтэй.

Шагай шүүрэх:

Тоглох хүмүүс бөөгнөрөн сууж олон шагайн дундаас дээш нь сум (хөө хуяг) аа хаяж ирэхийн хооронд шагайгаа гараараа шүүрч түүн дээрээ сумаа тогтоож авна. Хэрэв сумаа тогтоож чадахгүй бол шүүрсэн шагайгаа их шагайндаа буцааж хийнэ. Аль олон шагай зөв шүүрсэн нь хожно. Энэ тоглолт нь хожсон хүндээ 

- Шагайны баян 

- Шагайлцахын мэргэн нь Та боллоо гэж сумаа өгдөг горимтой ажээ.

Энэ тоглоом нь гарын хөдөлгөөнийг чангаруулах нүдний харцыг хурц болгох ардын сурган хүмүүжүүлэх ухааны бие бялдарын дасгал болдог байна.  

Дөрвөн бэрх хаях:

Дөрвөн шагайгаар дөрвөн бэрхийг хаяж тоглоно. Дөрвөн бэрх нь (морь, тэмээ, хонь, ямаа) буулгаж аль түргэн буулгасан нь хожно.

- Дөрвөн бэрх минийх

- Түмэн сүрэг манайх гэж хожсон хүндээ хэлээд дөрвөн шагайгаа авдаг журамтай. Энэ тоглолт нь малыг эрхэмлэн үзэх, малч сэтгэлтэй болгох ардын сурган хүмүүжүүлэх ухааны дасгал болно.

Шагай харвах:

Шагай харвах тоглоом бол олны дунд их түгээмэл зарим газар (Хасаа харвах) гэж хэлдэг. Энэ нь голдуу томчуулын тоглоом болдог.

Шагай харвахад хоёр буюу хэдэн хүн хоёр талцан тусгай суурь самбар зурхай дээр цувуулан өрсөн шагай буюу хасааг харвагч хашлага дээр чиглүүлэн ясан сумыг дунд ба долоовор хуруугаар нясалж арван тохой зайтай газраас харвана. Оносон даруй уухайлж мэргэн харваачийг бахдан хөгжөөж: "Сум мэргэн, сур өргөн болтугай" гэж бэлэг дэмбэрлийн үг хэлдэг журамтай. 

Аль олон оноо авсан тал нь хожно. Энэ тоглолт бол нэгдүгээрт нүдний харц тусгалыг хурц мэргэн болгох, хоёрдугаарт гарын булчинг сайжруулах хурууний хүчийг нэмэгдүүлэх ардын сурган хүмүүжүүлэх ухааны бие бялдарын хүмүүжлийн нэг чухал дасгал мөн.

Шагайгаар морь уралдуулах:

Хэдэн хүүхэд цугларч олон шагайгаар уралдааны зам цувуулан өрж тоглогч хүүхэд бүр нэг нэг уралдах морь шагайг сонгон аваад уралдааны замд оруулан тавьж дөрвөн шагай хаяж морь буух бүр нэг нэг морин замаар ахиж хурдалсаар дөрвөн шагайгаар олон морь буулгаж чадсан нь түрүүлэн мориныхоо цолыг дуудаж тоглно. 

- Тод магнай

- Торгон жолоо

- Төрийн наадмын

- Түмэн эх гэж цоллон тоглоно.

Энэ бол хүүхдүүдийг ардын наадмын зан үйлтэй танилцуулахын хамт тэднийг моринд дуртай болгон хүмүүжүүлэх ардын сурган хүмүүжүүлэх ухааны амьдралыг танин мэдүүлэх хүмүүжлийн нэгэн чухал арга болдог аж.

Шагай таалцах:

Шагайгаар таалцаж тоглоход хоёроос гурван хүүхэд оролцох бөгөөд тэд тоглох шагайг хуваан авч түүнээс нөгөө тоглогчиддоо мэдэгдэхгүй нууцаар хэдэн шагай (10-аас илүүгүй)-г атгаж 

- Би хэдэн шагай атгав

- Мэргэн юм бол мэдээд таагаач

Цэцэн юм бол цээжлээд хэлээч ! гэж хүүхдүүд харилцан хэлээд тус тусдаа хэдэн шагай атгасны нийлбэр тоог хэлж онож таасан нь бусдын атгасан шагайг хураан авч тоглосоор бүх шагайг хураан авсан нь хожно.

- Бүх шагай минийх

- Бүгд мал манайх гэж хожсон хүүхэд хэлээд шагайгаа хамж авна. Энэ тоглоом бол хүүхдийг тоолж сургах тооны хэлийг (арав, хорь гэх мэт) сургах ардын сурган хүмүүжүүлэх ухааны нэг арга аж.

Алаг мэлхий засах:

Алаг мэлхий өрөх (засах) шагайн тоглоом бол шагайн наадмын хамгийн том бүтээлч тоглоом юм. 

Мэлхийн өрөхөд олон шагай (100 гаруй) орох бөгөөд өрсөн мэлхийг тоглогчид зургаан нүхтэй шоо хаяж дээшээ харсан шооны нүхээр мэлхийн дүрс орсон тоот шагайг авч (жишээ нь шооны хоёр нүх нь буувал мэлхийнхоёр нүдийг, зургаан нүх буувал мэлхийн зургаан нурууг авах зэрэг) аль олон тоотой шагай авсан нь хожиж мэлхийгээ өрнө.

- Мэлхий өрж байхад 

- Нэгэн амтай даа.

- Хоёр нүдтэй 

- Дөрвөн хөлтэй дээ.

- Дэвхрээд дэвхрээд

- Худгандаа орвоо гэж дуу дуулдаг байна.

Алаг мэлхий өрөх шагайн тоглоом бол хүүхдүүдийн дүрслэн бодож зохион бүтээх сэтгэлгээг хөгжүүлэх ардын сурган хүмүүжүүлэх ухаан юм. 

Эдгээр шагайн наадгайнаас гадна Бөгцөг няслах, Долоон шагай түүх гэх мэт наадгай байдаг ажээ.

Сэтгүүлч Д.Энхтүвшин

E-mail: mongolcom.mn@gmail.com
Утас: 76110303, 76110505

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.