Тавгийн идээний дор гурил будаа хийхийг цээрлэнэ

Twitter Print
2018 оны 02-р сар 12-нд 17:00 цагт
Мэдээний зураг,

Шинийн идээ ундааг их идээ, бага идээ гэж эсвэл цагаалга, битүүлэг гэдэг. Их идээ томхон цар тавагт зассан самнаа хавсай, ул (хэвийн боов, самар, сүүл, цоохор боов, саран боорцог, шар, цагаан тос, ааруул, хурууд, бал бурам, чихэр, үзэм, чавга)-аар чимэглэсэн идээг хэлдэг.

Бага идээ гэдэг нь багашаархан тавагт зассан шүүс, буюу өвчүү хонтой шаант, залаатай богтос, дал дөрвөн өндөр зэргийг хэлдэг. Их идээ буюу цагаан сарын тавгийн идээг засахдаа хавсай боов буюу ул боовыг гурав, тав, долоо, ес давхарладаг ёстой. Айл гэр бүл, ураг төрлийн дээдэс болсон өвөг юм уу, эцгийн гэрийн тавгийн идээг долоо давхарлан засдаг. Өвгийн төрлийн идээг долоон давхар, эцгийн гэрийн идээг таван давхар, ураглаж хуримласан хүүгийн гэрийн идээг гурван давхар засна.

Идээг засахдаа цагаан идээний билэгдлийг юу юунаас илүү эрхэмлэх учиртай. Ирсэн зочин эхэнд нь  цагаан идээнээс амсах ёстой. Үүний билэгдэл нь орж ирсэн хүн ямар ч санаа өвөртөлж ирсэн бай түүнийг нь цагаанаар тайлж буй хэрэг гэдэг. Мөн хүний хүн болоогүй болон өрх толгойлсон эмэгтэй идээ, шүүс тавихыг цээрлэнэ.

Цагаан сардаа монголчууд бор болон цагаан гэсэн хоёр янзын идээ бэлдэнэ.  Бор идээнд:Бүхэл мах, битүү бууз банш, шимийн архи. Цагаан идээнд: Бүх төрлийн цагаан идээ, ул боов, боорцог, айраг.

Нутаг нутгийн онцлогоор ул боов буюу хэвийн боов, зарим нь ч хавсай хийж, таваг засахдаа ахмадыг хүндэтгэн гурав буюу түүнээс дээш боов давхарлан тавган дээр өрж, дунд нь боорцог хийн дүүргэж дээд тал нь 81 ширхэг ул боовоор засдаг. Тавгын боовыг гурваар өрдөг нь тулгын гурван чулуу болон жаргал зовлон жаргал. Таваар өрдөг нь таван бие махбодь, үе үеэр давхарладаг нь айл гэрийн хэдэн үетэй золгосны шинж буюу билэг тэмдэг. Тухайн өрхийн тэргүүлэгч хүн, хэдэн нас зооглож байгаа болон хэдэн үр ач, хэдэн зээ, хэдэн гуч дөч үзсэн гэх мэтээс хамаараад “Тэдэн улыг элээжээ” гэж хүндэтгэн, юм үзэж нүд тайлснаар нь дахин ул элээх билэгдэл болгон нас нэмж, ул боовоороо таваг засдаг байна.

Залуу гэр бүл “Таваар гурван үе” засна

Залуу гэр бүл сууриа таваар засч дээшээ гурван үе явна. Үр хүүхэд төрүүлсэн хүн нэг үеэ, ач зээгээ үзвэл хоёр үеэ, түүнийхээ хүүхдийг үзвэл гуран үеэ үзсэн гэх бөгөөд үүнийг л билэгдэн залуу хүн таваар гурван үе таваг засдаг ёстой ажээ. Жаран наснаас, наян нас хүртэл насалсан хүн таваар таван үе, наян наснаас, зуун нас хүртэл таваар долоон үе, зуун наснаас дээш таваар есөн үе зассан тавгийн идээ тавьдаг уламжлалтай.

Тавгийн идээний дор гурил будаа хийхийг цээрлэнэ

Зассан тавган дотроо дан цагаан идээ байрлуулдаг. Дотор нь гурил, будаа хийхийг цээрлэдэг. Учир нь тойруулж өрсөн ул боов нь сав болдог бөгөөд түүн дотор таны билэгдэл таван бие оршдог. Энэхүү утга учир, мөн чанарыг ариун сайхан, цэвэр цагаан шүү гэж билэгдэж цагаан идээгээр дүүргэдэг байна.

Тавгийн идээн дээр еэвэн биш өрөм тавьдаг

Эрт үеэс уламжлагдан ирсэн ёс журмаар бол тавганы идээн дээр еэвэн тавьдаггүй байжээ. Энэ ёс манжийн эзлэн түрэмгийллийн үед Монголд орж иржээ. Зүй нь бол зассан тавгийн идээний дээр өрөм дэвсэж өгдөг байна. Энэ ёс нь гэрийн эзэн өөрийн тэргүүн, магнайгаа билэгдсэн хэрэг юм. Өөрөөр хэлбэл нүнжигтэй, оюунлаг байхыг илэрхийлж буй юм. 

“Ул боов” гэж нэрлэсний учир: Хүн хоёр хөлийнхөө улаар дэлхийн татах хүчтэйгээ холбогдож, мэдээлэл солилцон, хүч эрч авч явдаг. Хүн хөлөөрөө аливаа нэгэн үйл хэрэг буюу орон зайг ялж, ямар нэгэн орон зайгаас, нөгөө орон зай руу шилжин явдаг. Тиймээс “явах” гэсэн үйлдэл буюу “урагшлах” гэсэн билэгдлийг агуулж “ул боов” гэж нэрлэдэг байна.

Тавгийн идээнд хүрэх ёсон

Ул боовон тавгаа гэрийн эзэндээ засдаг. Ирсэн зочид орж ирүүт гол идээнд хүрэх ёс байдаггүй бөгөөд энэ хориотой. Гол идээнээс гадна цагаан идээний жижиг таваг засдаг. Хамгийн түрүүнд тус жижиг идээнд хүрнэ. барихаас өмнө цагаан идээгээ барих ёсон бий. Цайг буцалгахдаа хар дээр цагааныг нэмдэг учир “ариун цагаан” зүйл гэж үздэггүй. Харин ариун цагааныг билэгдэн цагаан идээг цайнаас түрүүлж барьдаг учиртай. Үүний дараагаар гэрийн эзэн тавгандаа хүрсэн даруйд ирсэн зочин хүртэнэ. Хичнээн ч зочин сэлгэн ирсэн бай гэрийн эзэн зочин бүрээс урьтаж тавагтай идээнээс амсах ёстой.

Тавгийн идээ хураах ёсон

Шинийн гуравны өдөр тавгаа хураана. “Удам судар нь урт удаан үргэлжлэнэ” хэмээн бэлэгдэж тавьсан идээгээ зөвхөн цусан төрлийн хүмүүстээ хүртээнэ.

Эх сурвалж: Монгол заншлын их тайлбар толь

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.
    • Зочин

      (112.72.11.109) 2018-02-09 18:59
      • 0
      • 0

      Цагаан идээний наймаачин бичиж дээ ккк

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.42.60) 2018-02-09 12:20
      • 0
      • 0

      Жил ирэх тусам санаанаасаа зохиосон ч юм шиг урд хожид дуулж байгаагүй сонин сонин ёс заншил гарч ирдэг болж.Тэр нь тэгээд уух идэх,баяр найр наадамтай л голдуу холбоотой байхаас бусдаар бол нэг их ач холбогдолгүй зүйлүүд байх юм даа

      Хариулах

    • Зочин

      (27.123.212.134) 2018-02-08 16:05
      • 0
      • 0

      Еэвэн бол тавьдаггүй шүү хятад хүн еэвэнгээр таваг засдаг юм

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.25) 2018-02-07 20:41
      • 0
      • 2

      Харин ч өсөж арвижихыг бэлгэдэж арвай, шар цагаан будаа хийдэг биз дээ? Ааруул цагаан идээгээ борлуулахын тулд худлаа хаана ч байхгүй ёс жаяг зохиож байгаа нь энэ юм байх даа.

      Хариулах

    • Норов

      (203.91.115.45) 2017-02-24 11:51
      • 0
      • 1

      Манжын дарлалаас гараад идээгээ засахдаа дээр нь байсан евэнг доор нь ул еэвэн гэж хийдэг болсон юм гэж сонсосон учир нь манж хятад биднийй улан доор мөнхд байг утгаар

      Хариулах

    • ah.

      (202.179.29.5) 2017-02-15 23:15
      • 1
      • 0

      muhar sujig muhar sujig.

      Хариулах

    • Зочин

      (202.21.106.118) 2017-02-14 04:53
      • 1
      • 0

      Iim sedev zaavar odoo hol yavahgui ee

      Хариулах

    • хахаха

      (202.9.40.230) 2017-02-12 19:20
      • 1
      • 0

      солиорч байхаар наад хирээ угаа!

      Хариулах

    • ДВТРЖМ

      (103.57.93.189) 2017-02-12 05:23
      • 0
      • 2

      Энэ мэдээлэл хэтэрхий орчин үежсэн,цэцэрхсэн зохиомол,нуршуу тайлбартай,зохиомол агуулгатай байна.Ж-нь:Хүн хоёр хөлөөрөө дэлхийн татах хүчтэй холбогдож,мэдээлэл солилцдог ....учраас "ул боов гэж нэрлэдэг ч гэх шиг 70 нас хүртлээ сонсоогүй л сонин зохиол байна.

      Хариулах

    • dfghjkl

      (92.89.144.24) 2017-02-11 21:22
      • 0
      • 0

      even tavidguin harin unen bhaa hyataduud odoo boltol mongolchuudig darsan even sar gj hiideg bzde

      Хариулах

    • dx

      (202.21.106.136) 2017-02-11 20:10
      • 1
      • 0

      Hudlaa baahan yum bichij dee.

      Хариулах

    • Зочин

      (103.229.123.91) 2017-02-11 15:30
      • 1
      • 0

      Хихихи сайхан мунхаруулах юмаааа.

      Хариулах

    • zochin

      (202.9.41.129) 2017-02-11 11:34
      • 1
      • 0

      Hyamraltai yay gej baihad bitgii hutsaad bai ter tsagaan ideegeer duurgeh mongotoi hun her olon bilee dee.

      Хариулах

    • Зочин

      (66.181.187.212) 2017-02-11 11:02
      • 1
      • 0

      Yavaandaa baaj sheej ch bolohoo bolihiin bn ldaa.

      Хариулах

    • Зочин

      (103.229.123.91) 2017-02-11 15:31
      • 1
      • 0

      Яааг үнэн

      Хариулах

    • Зочин

      (66.181.184.193) 2017-02-10 23:09
      • 1
      • 0

      Hudalch shaar ve ingej hudlaa hutsaj yadag bnaa

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.106) 2017-02-10 20:38
      • 0
      • 0

      Nodnin samar ternii urd jil chokoipai hiitsen sh dee.

      Хариулах

    • zochin

      (202.70.46.210) 2017-02-10 17:33
      • 0
      • 2

      Kkk budaa hiichdeg shvdee harinch budaa shig osoj vrjij dvvren baihiin beshv

      Хариулах

    • хүн

      (202.72.245.61) 2017-02-10 16:20
      • 1
      • 0

      Худлаа ёс зохиохоо болих хэрэгтэй. Иймэрхүү хийрхүү нөхдүүд шал худлаа юм зохиож амьтны толгоы эргүүлээд байх юм. 5-аар 5 үе ч гэх шиг. 3-аар, 4-өөр засаж л байдаг шдээ. Үе нь нь сондгой байхаас бусад нь хамаагүй. Дөнгөж дээхнэ нь дунд нь боорцог хийж дүүргэдэг гэснээ дараа нь цагаан идээ хийдэг ч гэх шиг. Орон гаран амьтан бэ.

      Хариулах

    • gaihsan hun

      (202.70.41.206) 2017-02-10 15:26
      • 0
      • 0

      urh tolgoilson emegtei idee shuus tavihgui gnu? yagaad ter ve?

      Хариулах

    • zochin

      (103.26.193.200) 2017-02-10 15:12
      • 0
      • 0

      kkk manaih l law buruu bolloo doo ....eniig unshsan chin

      Хариулах

    • зочин

      (202.9.40.231) 2017-02-10 12:53
      • 0
      • 0

      Тэнэг мангар хүн ийм юм бичнэ дээ

      Хариулах

    • zochin

      (202.9.41.242) 2017-02-10 08:27
      • 0
      • 0

      Hudla umbichhee bolioch es zanshil nerer eldev umbichij humusin tolgoig buzarlaha ta henbe tsagan sar bol ugni mal targalj ussuni bayr baisan gehdee namar temdegledeg bsan ter ued ingej olon davhar boov urj olon udur hadgaldaggui bsan gj unshij bsan ene bol humuusig es zanshil nerer munhrulj hool hunsigni muutgaj hadgalsan umaa idej dotor gedsigni muutgaj bgaa manjin arga manjud ingejl mongolchudig baga bagaar horlosor unudrig hursen serj uz.

      Хариулах

    • Ханрай

      (182.160.4.107) 2017-02-10 08:26
      • 0
      • 1

      Чиний наад бичсэнээс чинь чамайг ямар хөлдүү сэтгүүлч вэ гэж захын нохой хуцахаар бна ул боов гэнэ шүү дэлхийн таталцлын хүч ч гэх шиг үнэхээр танин мэдэхүйн юм бичих гэж бгаа бол унш судал нөгөө гэр бүл зохиож бгаагүй хүн гэр бүл судлаад бдагтай агаар нэгэн бна

      Хариулах

    • м

      (103.212.116.26) 2017-01-14 11:47
      • 0
      • 0

      Одоо ч уламжлал ёс заншилын далбаан дор түмэн юм бичдэг болж.Хэтэрвэл улиг юмдаа

      Хариулах

    • bi

      (103.229.120.142) 2016-02-09 02:56
      • 0
      • 0

      Zarim yumand uchir bailgui l yahav gehde het tuilshirmaargui bna

      Хариулах

    • Xeviin boov

      (122.201.24.91) 2016-02-09 00:50
      • 0
      • 0

      Ul boovnii door budaa hiij bolohgui... xeviin boovnii dor budaa hiij bolno gene shuu

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.40.26) 2016-02-08 14:47
      • 0
      • 0

      Бидний Монголчууд будаач будаач гэхээр сахлаа будав гэгч болох юмаа ккк ккк ккк

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.28) 2016-02-08 01:11
      • 0
      • 0

      Өвөө маань ул боов биш Хэвийн Боов гэдэг юм шүү гэж хэлдэг байсан гэдэг юм. Энд эсрэгээр нь бичээд байх юм. Учир нь хэвээр хэвлэж хийдэг болохоос улаар дарж хийдэггүй гэж. Энэ тайлбар нь ч нэг хүн зохиогоод туучихсан бололтой

      Хариулах

    • ЗОЧИН

      (202.179.23.105) 2017-02-11 23:12
      • 0
      • 0

      ХАРИН ГАНЦ. ҮНЭН НЭРЛЭЛЭЭ ХЭВИЙН БООВ Ч ГЭДЭГ НЬ. ЗӨВ НЭР. ХАВСАА БОЛ АЙМАГИЙН ХӨГШЧҮҮЛ. ТЭГЖ. НЭРЛЭЖ БАЙГАА СОНСОГДОЖ БАЙСАН АЛЬ НЬ. МОНГОЛ НЭР. 3 ҮЕЭР ЗАСАЖ. БОЛДОГ. ИХ ТОМ ХАРАГДУУЛАХ ГЭЖ. ЗАРИМ. ТОМЧУУЛ. 5 ААР ТОЙРУУЛААД ДЭЭШЭЭ 5 ЗАСДАГ ТӨРИЙН ТҮШЭЭД. ИХ НАЙР. ЛАМ НАРЫН НАСТАНГУУД ГЭХ МЭТЧИЛЭН ЗАСДАГ. ГЭСЭН. СУРСАНААРАА 3 ТОЙРОГ 7 ҮЕ. ЗАСДАГ МАНАЙХ. 60 ГАРСАН УЛС. БИД 2

      Хариулах

    • zochin

      (202.9.40.70) 2016-02-07 17:15
      • 2
      • 0

      bugd tag esregeeree b bidnii hiidgees kk

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.40.110) 2016-02-07 18:53
      • 1
      • 0

      uchra medhgu ym chin aragushd

      Хариулах