Монголд Бурханы шашин шинэ аюултай тулгарав

Twitter Print
2015 оны 11-р сар 15-нд 10:46 цагт
Мэдээний зураг,

Буддын шашин–Монголын уламжлалт шашин юм. Буддын шашны үед 20-р зууны эхэн гэхэд Монгол орон соёл, оюун ухааны ба тусгаар тогнолынхоо хамгийн өндөр түвшинд хүрсэн билээ. Харин дараа нь МАХН Х.Чойбалсангийн удирдлагын дор Монголд бурханы шашиныг бүрмөсөн устгасан юм. Энэ нь Зөвлөлт Холбоот Улсын Сталин тэргүүтэй удирдагчдын найруулсан үйл ажиллагаа байлаа. Зөвхөн 20-р зууны сүүлчээр бурханы шашин үзэл суртлын дарам шахалтгүйгээр сэргэн хөгжих болов. Гэсэн ч бурханы шашин өөрийн хуучин эрх мэдлийг бүрэн сэргээн авч чадаагүй хэвээр байна. Үүний нэг шалтгаан гэвэл Монголд харийн олон шашин, ялангуяа Өмнөд Солонгос болон бусад харийн орнуудаас орж ирсэн христийн протестантийн шашин дэлгэрсэнтэй холбоотой.

Протестант ба бусад харийн шашины номлогчууд өөрийнхөө шашинд олон хүмүүсийг бишрүүлэн дагалдуулахдаа гол төлөв эд мөнгөөр худалдан оруулдаг уламжлалтай. Ингэж харийн шашины номлогчид олон монголчуудыг уламжлалт шашин бишрэлээс нь ангижруулж чадсан байна.

Буддын шашинтнууд, шашиныхаа өндөр хөгжил, мандлын төлөө нэгдэх нь зүйтэй. Гэвч энэхүү эрмэлзлэлд зарим нэгэн сүм хийдийн тусдаа эрх мэдэлтэй байх гэсэн бодол санаа саад болоод байгаа нь үнэн. Есдүгээр Богд гэгээн Жавзандамба хутагтыг Монголын шашны оройн тэргүүнд албан ёсоор залан өргөмжлөх үед дээрхи зөрчилтэй байдлыг даван гарч нэгдсэн шиг санагдана. Тэгтэл есдүгээр Богд 2012 онд таалал болсон явдал дахиад л ихээхэн ээдрээтэй нөхцлийн эхлэл болж хувирав. Одоо энэ талаар нээлттэй бичихээс өөр аргагүйд хүргэсэн аюултай хандлага гараад байна.

Есдүгээр Богд-гэгээний хууль ёсны асуудлын талаар

Ихэнхи Буддистуудын дунд Жавзандамба хутагтын IX дүр хууль ёсны гэдэг асуудал ямарч эргэлзэл төрүүлдэггүй. Түүнийг XIV Далай лам Халхын Жавзандамбын хойд дүр мөн гэж бурханы шашины дүр тодруулдаг журмын дагуу тодруулан баталсан билээ. Түүгээр ч барахгүй, МАХН Богдын хойд дүрийг тодруулах явдлыг хориглож байсан тухайн цаг үедээ ч энэ асуудлыг Далай ламд дамжуулан асууж шийдвэрлэх талаар зааж байсан түүхтэй. Бүр 1930-аад оны үед Жавзандамба хутагтын IX дүрийг (хожим XIV Далай лам тодруулан баталгаажуулахаас өмнө) энэ хойд дүр нь үнэн болохыг Түвдийн эрх баригч Ретинг ринбүчи нотолсон байдаг. Яагаад Далай лам, Ванчин Богд биш байв? Учир нь 1933 онд XIII Далай лам таалал төгссөн ба IX Ванчин Богд Хятадад дүрвэн гарчээ. Тиймээс тэд нар хутагтын хойд дүр тодруулах ажилд оролцож чадаагүй болно.

Энэ түүхт байдал нийтэд сайн тодорхой билээ. Гэвч саяхан уг хойд дүрийг тодруулсан ажиллагаа үнэн болох нь маргаантай гэсэн санааг илэрхийлсэн өгүүлэл нийтлэгджээ. Өгүүлэл бичсэн нөхрийг цаашид “зохиогч” гэж нэрлэе.

Түүний анхдугаар өгүүлэлд [1] IX Жавзандамба хутагтын хууль ёсны эсрэг дараах үндэслэл гаргаж тавьжээ. Зохиогч Богд хааныг (VIII Богд гэгээн) таалал болсны дараа Монголын дээд лам нар одоогийн Сэлэнгэ аймгийн нутагт Т.Лувсандорж хүүг түүний хойд дүр гэж олсон, харин 1928 онд хутагт хувилгаадыг тодруулахыг хориглосон төрийн тогтоол гарсан үед Лувсандорж хоёр жил IX Богд хэмээн нэрлэгдэж байсан ба 1948 онд нас барсан гэжээ.

Эдгээр зүйл архивын баримттай зөрчилдөж байна. Тэр нялх хүүг зөвхөн ганц нэгэн лам нар Богдын хойд дүр болохыг зөвшөөрсөн бөгөөд албан ёсоор хэзээ ч түүнийг IX Богд гэж нэрлэж байгаагүй. Энэ хүний нас барсан он тоолол тодорхой биш. Зохиогч Богдын хойд дүрийг таалал болсны дараагаар гурван жилийн дотор тодруулах уламжлалтай гэж бичжээ. Энэ үнэн биш, тийм уламжлал яг байхгүй. Хойд дүрийг тодруулсан жил, цаг хугацаа янз бүр байдаг. Үүнийг Жавзандамба хутагтын залгамжлан тодорсон дүрүүдийн намтраас харж болно.

Зохиогч цаашид Т.Лувсандоржийг Түвдээс Жавзандамбын хойд дүр гэж хүлээн зөвшөөрсөн талаар өгүүлжээ. Хэн хүлээн баталсан юм бэ? Тэр бол Далай лам биш, Ванчин Богд биш, мөн VIII Жавзандамба хутагтын хамаарах шарын шашны (Гэлүгба) юм уу эсвэл бусад урсгалын дээд лам нар ч биш байв. Лувсандоржийг, харин бурханы шашны улаан малгайтны урсгалын Саж Ванчин хүлээн зөвшөөрсөн байдаг. Энэ бол бурханы шашны Гэлүгбагийн урсгал биш, түүний өөр нэг урсгал болох улаан шашинтнууд юм. Иймд энэ зөвшөөрсөн явдал шарын шашинд болон монголын уламжлалд харшилж байгаа нь илэрхий.

Хувилгаан тодруулах бурханы шашны судар, тарни хосолсон дэг журам бий, түүнийг эвдэж болохгүй. Тэгтэл Т.Лувсандоржийн хувьд энэ журам эвдэгдсэн байна. Түүнээс гадна, энэ хүүг хутагтын хойд дүр гэж тодруулах ажил бүрэн дүүрэн төгсөөгүй байна. Жишээлбэл, VIII Богд-гэгээний багш Ёнзонхамба Лувсанхаймчигыг Чойбалсангийн нөхдүүд байцаах үед тэр энэ тухай мэдүүлсэн байдаг.

Гол нь архивын материалууд, Лувсандоржийг VIII Богд гэгээнтний жинхэнэ хувилгаан дүр гэж хүлээх ямар ч боломжгүйг харуулж байна. Урьд нь түүнийг нэгэн эмэгтэйн дүр гэдэг байснаас гадна бас хойд дүрийг эрэн тодруулах үйл ажиллагааны үед тэр хүүгийн таних хутагтын хэрэглэж байсан юм эд хэрэгслүүдийг солиж луйвардах явдал гарсан; тэрчлэн эх Цэнджавын зөн биелэгдээгүй (чойжин ороогүй ); Шарын шашны дээд лам нар түүнийг хутагтын хойд дүр мөн гэж хүлээгээгүй болно.

Уг зохиогчийн өөр нэг өгүүлэлд [2] бас их хачирхалтай “үндэслэл” өгсөн байх юм. Зохиогч өгүүлэлдээ, IX Жавзандамба гэж “өөрийгөө нэрлэсэн” хүн Халимагт ирээд тэнд Монгол орох виз Монголын консулын газраас авсан гэж бичиж. Харин яаж виз авсан юм? Үүнийг зохиогч мэдэхгүй гээд хахууль өгч л авсан байх гэсэн таамаглал хийжээ. Баримтгүйгээр Монголын консулын газрын ажилтнуудыг хахууль авагчид гэж нэрлэж болох юм болов уу?

Дараа нь улмаар, зохиогч гуай IX Жавзандамба Дарамсалаас Хархоринд ирээд хамба лам нартай дээд хурал ба засгийн газар зохион байгуулсан талаар албан бус протокол хадгалагдаж үлдсэн тухай дурджээ. Тийм засгийн газар, протоколын тухай хаана ч хэнд ч огт мэдэгдэхгүй байна. 

Цаашдаа эш татаж буй өгүүлэлд [2] ЗХУ-ын Гадаад хэргийн яамны сайд Э.А. Шеварднадзе Монголд дараагийн Богд хаан тодрохыг зөвшөөрсөн юм уу, үгүй юу гэх мэтийн их сунжирсан бодлыг илэрхийлэн бичжээ. Эдгээр нь баримтанд бус цуу үгэнд тулгуурласан бололтой. Мөн зохиогч IX Жавзандамбыг “боловсрол нимгэн хүн” ба “бага зиндааны хүн” гэж нэрлэжээ.

Жинхэнэ Ванчин Богд Гэндэн Чоки Нямаа

IX Богд гэгээн бурханы шашны дээд, эрдмийн лхарамба зэрэгтэй хүн байсныг сануулбал зохистой. Түүнтэй хийсэн уулзалтаас хянан үзэхэд тэр шашны судар номноос алс хол янз бүрийн асуудлыг сайн мэдэж байв. Ер нь энд Шеварднадзе гэдэг хүн юу юм бэ? Тэр юу хэлсэн юу хэлээгүй нь огт хамаагүй: IX Богд гэгээнийг Далй лам тодруулан баталсан. Энэ бол уг тодруулалт үнэн болохыг нотлоход хангалттай бөгөөд монголын шарын шашны уламжлалаас урган гарч байгаа юм.

Иймээс, IX Богд гэгээн биш, харин баримт эх сурвалж, нотолгооны оронд цуурхал, санаанаас зохиосон юмаар түүхийн дүгнэлт хийгч хүн л – “боловсрол нимгэн хүн” ба “бага зиндааны хүн” болов уу. Энэ гунигтай дүгнэлт уг шүүмжлэн хэлэлцэж буй өгүүлэлд дэлгэн гаргасан бодол санаанаас нотлогдож байна.

Зохиогч 1911 онд Халхад тамгатай 11, тамгагүй 50 хувилгаан байсан гэжээ. Тамгыг “Лифаньюань”-аас (манжийн “хязгаар мужийг захирах ерөнхий газар”) их зардал шаардсан маш хүнд сурталын журмаар Хувилгаадад олгодог байсныг сануулах хэрэгтэй. Тиймээс монголчууд, Лифаньюанаас баталгаажуулаас төвөгшөөж, хувилгааныг өөрсдөө илрүүлэхийг хичээж байсан нь яахын аргагүй байжээ. Гэтэл зохиогч: хамбууд жалга болгонд өөрсдийн садан төрлийн дунд төрөх болов гэж тайлбарласан байна. Энэ үнэн биш. Зохиогчийн саналаар бол “энэ дампуурлыг 1928 оны төрийн хуулиар цаазлан хориглож, хутагт хувилгаад дахин төрөхийг үл зөвшөөрөх болжээ”, гээд энэ хууль хүчингүй болоогүй байтал гэнэт Түвдэд IX Жавзандамба тодрон гарч, бас Монголд олон жилийн өмнө устгагдсан хувилгаануудын институт дахин төрсөн тухай бичжээ.

Ардчилсан үзэлтэн хүн яагаад ингэж бичив? Хутагт, хувилгаадыг тодруулахыг зогсоосон шаардлагыг МАХН-ын 7-р их хурлаас дэвшүүлсэн ба үүнээс хойш “зүүний нугалаа” 1928 онд эхэлсэн билээ. Уг шаардлагыг хууль болгон яг тэр “зүүний” үед Улсын 5-р их хурлын (1929 он) тогтоолоор баталсан юм. Монголд их гашуун зовлон авчирсан “зүүний нугалааг” Коминтерн ба большевикууд тулган хүлээлгэсэн. Дараа нь тийм хориглолтыг 1930 оны “ их хэлмэглэлтийн” үеэр сталинистууд дахин давтжээ.

Өнөөгийн өдрүүдэд тэр цагийн зарим хууль хүчингүй болсон. Хутагт, хувилгаадыг тодруулахыг хориглосон хууль Шинэ Үндсэн хуулийн 9(2) зүйлд – Төрийн байгууллага шашны, сүм хийд улс төрийн үйл ажиллагаа эрхлэн явуулж болохгүй гэж заасантай харшилдаж байна. Хэрвээ аливаа хууль шинэ Монголын Үндсэн хуультай (1992 онд баталсан) зөрчилдөж байвал Үндсэн хуулийн 50(3) зүйлд – Улсын дээд шүүх, бусад шүүх нь Үндсэн хуульд нийцээгүй, албан ёсоор нийтлээгүй хуулийг хэрэглэх эрхгүй гэж заажээ. Хувилгаан тодруулах явдал бол шашны жинхэнэ үйл хэрэг болох нь тодорхой.

Хуурамч Ванчин Богд, Дорж Шүгдэн ба гадаадын коммунистууд

Анхдугаар Богд гэгээн Занабазарын үеэс эхлэн түүний хойд дүрийг тодруулан баталгаажуулах бүрэн эрх Далай ламд болон Ванчин Богдод ноогдож ирсэн заншилтай.

Хувилгаан тодруулах нь шашин номын журмаар, тухайн нөхцөлд шарын шашны уламжлалаар тодорхойлогдсон маш нарийн процесс юм. Үүнд хувилгааны өмнөх амьдралын үеэр түүнтэй ойр дотно байсан хүмүүс хамгийн гол үүргийг гүйцэтгэнэ.

Чин улсын үед Манжийн эзэн хаан, Шарын шашны дээд лам нартай “багш-ивээн тэтгэгч” гэсэн барилдлагаар хоорондоо холбоотой байсан гэж монголчууд болон түвэдүүд үздэг байжээ. Лам нар ба манжийн эзэн хаан энэ холбоо барилдлагааг төр ба шашны үүднээс аль нэгнийхээ нэр төрийг унагаахгүй, улмаар хортой ашиглахгүй байх зарчим гэж үзэж байжээ.

Гол онцлог шинж нь дээд лам нарын хувилгаан дүрийг үнэн болохыг нотолсон тамга, диплом олгох мөн алтан бумбаас дахин тодорсон хувилгааны нэр бичсэн шодыг сугалах ёслол болно. Алтан бумба нь бурханы шашинд эзэн хааны ивээн тэтгээгчээр хандаж байгааг билэгдсэн бөгөөд түүнийг зөвхөн бүрэн тодорсон хувилгааныг баталгаажуулах үед л хэрэглэдэг байжээ. Амбан энэ үед нэр сугалах ажлыг удирдагч хүн биш зөвхөн “хөндлөнгийн шүүгчийн” үүрэгтэй байв.

Алтан бумбаас нэр сугалах ёслол тэр болгон болж байгаагүй байна. Саяна Намсараевагийн тусгай судалгаагаар: Лифаньюаны архивын баримтаар түүхийн туршид Далай лам ба Ванчин Богдын хойд дүрийн арваас тавыг тодруулах тохиолдолд уг ёслолыг хэрэглэсэн байна. Жишээлбэл, Далай ламын 9-р,13-р, 14-р дүрүүд, мөн Жавзандамба хутагтын 1-р, 9-р дүрүүдийг тодруулахад алтан бумбыг ашиглаагүй байна.

Гэтэл одоогийн ХКН-ын үед алтан бумбыг авч хэрэглэн засаг төрөөс шинэ хувилгааны дүрийг нотлохыг хууль болгон зарлаж, үүнийгээ Чин гүрний үед тийм байсан гэдгийг үндэслэл болгож байна. Энэ хууль ёсоор уу?

Чин гүрний үед алтан бумбыг ашиглах ёслол эрх зүйн биш, шашны институц байсан болно. Энэ институцийг Чин гүрэнд эзэн хаан бол Шарын шашныг ивээн тэтгэгч мөн гэдгийг харуулсан шинж тэмдэг болгон хэрэглэж байжээ. Чин гүрэн – Хятад биш. Хятад бол Монголын адил түүнд эзлэгдсэн орон нутаг байсан. Чин гүрний эзэн хаадууд бол бас бурханы шашины бишрэлтэй хүмүүс болно. Харин БНХАУ-д шашныг голчлон дарах үзлийг баримталсан коммунист атеист нам эрх барьж байгаа ба БНХАУ-ын засаг төр ба шашны байгууллагын хооронд “багш – ивээн тэтгэгч” хуучин харилцаа байхгүй. Иймээс хувилгааныг тодруулахад гаднаас оролцож алтан бумбыг ашиглах шашны ямар ч үндэсгүй юм. Атеист нам шашны хэрэгт өнгөлзөн оролцож байгаа нь –дээр үеийн мөхсөн заншлыг гуйвуулан ашиглаж шашины хэрэгт хяналт тавих зорилготой коммунистуудын бодлого юм.

Хятадын коммунис намын тодруулсан хуурамч Ванчин Богд Жалцан Норов 

Үүнийг баталсан хамгийн тодорхой жишээ гэвэл – XI Ванчин Богдыг тодруулсан түүхээс тод харагдана. Энэ түүхт явдлын тухай олон сурвалж бүтээлд тодорхой хэвлэгдсэн байдаг (жишээ нь, “Нууц Түвд орон” 447-455 тал [3]). Эрхэм уншигчид сонирхвол уншина биз дээ. Жинхэнэ XI Ванчин Богдыг XIV Далай лам тодруулсан. Гэвч хятадын засгийн газар Далай ламыг өөрийн дайсан гэж үздэг тул жинхэнэ Ванчин Богдыг үл мэдэх зүг рүү хөөн нуусан байдаг. Энэ мөчөөс эхлэн буддистууд түүний тухай юу ч мэддэггүй болов. Түүний оронд Жалцан Норов нэртэй өөр хүүхдийг коммунист гэр бүлээс тодруулан зарлаж, зарим Түвдийн лам нараар түүнийг хүлээн зөвшөөрүүлэх оролдлого явуулж, татгалзсан бүгдийг харгислан хэлмэгдүүлсэн байна. Гэвч түвэдүүд Жалцан Норовыг жинхэнэ Ванчин Богд гэж үздэггүй.

Бурханы шашны ёсны дагуу Далай лам ба Ванчин Богд хоёр хоорондоо нягт холбоотой. Залгамжлан төрөх хувилгаан дүрүүдийн явцад тэд нарын хэн нь ахмад настай байна, тэр нь дүү настай хувилгааныхаа багш нь болдог уламжлалтай. Шавийн үүрэг – багшаа сонсох явдал. XIV Далай лам Жалцан Норовоос ах өндөр настай. Гэтэл Жалцан Норов Далай ламын тухай юу хэлэв: “Бид шавь сурагчдыг... манай тэмцлийн зохих тохиолдолд Далайн бүлгийн эсрэг сургах ёстой” [6]. Хятадад эзлэгдэхээс өмнөх – өөрийн төрсөн нутаг Түвэд орны тухай тэр “түвэдүүд ганцхан хятадын коммунист намын удирдлагын дор л дэвшил хөгжилд хүрч, гэрэлт ирээдүйг эдлэх болно” [4] гээд, Түвэд, монгол үндэстнүүдэд тоолж барашгүй гай зовлон авчирсан нөгөө Мао зэдуны мемориалд очиж мөргөн “дарга Маогийн дүр мөнх орших болтугай” гэж бичиж байжээ. Эндээс Жалцан Норов Далай ламыг шүтдэггүй, Мао Цзэдун ба хятадын коммунист намыг шүтдэг, тэр нь түүний багш болсон нь илэрхий харагдана.

Жалцан Норов хуурамч Ванчин Богд болохыг түүнийг тодруулсан процесс, түүний зан авираас гадна Далай ламын үгнээс тод харагдана. Монголчууд жинхэнэ Ванчин Богд хулгайлагдаж, БНХАУ-д далдаар хоригдсоныг сайн мэддэг[12].

Тэгтэл Шарын шашныг мэдэлдээ авах гэсэн эрмэлзлэлдээ хятадын коммунистууд түүнийг ашиглаж байна. Монгол, Түвэд, дэлхийн олон оронд Шүгдэний шүтээн өргөн тархах болов. Үүнийг зөвхөн алдаатай төсөөлөл авсан түүнийг шүтэгчид тараагаад зогсохгүй, хятадын коммунист намынхан өөрийн зорилгод ашиглаж, хуурамч Ванчин Богд бас идэвхтэй оролцож байна (тодорхой үзнэ үү: [7, 8, 9, 10, 11]).

Бурханы шашинтнууд, дээдийн багш XIV Далай лам, бусад эрдэмтэн лам нар буг болох Шүгдэн шүтээнийг битгий шүтээрэй гэж зөвлөснийг мэдэх хэрэгтэй. Юуны өмнө бурханы шашны оройн дээд багш Далай ламын үгэнд итгэж, харийн улс төрийн захиалгыг шашны нэр барьж гүйцэтгэж байгаа ухуулагчдыг сонсох хэрэггүй. Шарын шашны сүсэгтнүүд Шүгдэн ба хуурамч Ванчин Богдод бишрэн мөргөж, түүнийг жинхэнэ гэж үзэж болохгүй. Гэхдээ орчин үеийн Ванчин Богдын асуудал ганцхан шашны асуудал биш мөн улс төрийн асуудал гэсэн үзэл санаа сонсогдсоор. Үгүй, энэ асуудал бол дангаар шашинд хамаарагдах асуудал. Хэрвээ улс төр энд орж хутгалдах тохиолдолд, улс төрийг биш – гол төлөв шашнаа дагах хэрэгтэй.

Одоо Монголын гурван хамба лам бизнест автагдаад, Хятадаас тусламж авах хөдөлгөөнийг удирдаж байгаа тухай их шүүмжлэгдэн яригдаж байна. Тэдний нэр олонд сайн танил билээ [22]. Нэг хамба лам нь ярилцлага өгөхдөө, Ванчин ламд дүргүйцээд байх явдал алга, түүнийг тодруулах нь манай хэрэг биш, Далай лам ба Хятадын улс төрийн хэрэг, бидэнд сонирхолгүй гэжээ. Түүний саналаар – ямар Ванчин жинхэнэ, ямар нь хуурамч юм энэ бол гадаадынхан Монголын лам нарын дунд хагарал гаргахыг хүсэж байгаа бөгөөд бид эх орны төлөө бүгд ямар нэгэн юм хийх хэрэгтэй гэнэ [13]. Энэ гайхамшигтай үг нь – Хятадын Далай лам “Хятад оронд хагарал” гаргахыг хүсэж байна гэсэн суртал ухуулгатай тун адилхан шиг. Энэ хамбын үгнээс бол гадаадын нөлөөнөөс хол, өөрийн эх орныг тусгаар байлгахад л тэр их санаа зовж байгаа мэт харагдаж байна. Гэвч уг хамба лам цөөхөн төлөөлөгчдийн хамт БНХАУ орж хуурамч Ванчин Богдод мөргөжээ [14, 15].

Хуурамч Ванчин Богд Жалцан Норов коммунист албан тушаалтнуудын хамт

Хятадаас мөнгө авч, хятадын коммунист Ванчинд мөргөхөөр явсан нь – ёстой Монголд үзүүлэх гадаадын нөлөө мөн. Ийм үйл ажиллагаа хийж яваа хүмүүс Монголын шашин бол бурханы шашин, харин хятадын коммунизм биш гэдгийг мартсан бололтой. Учраа мэдэж хуурамч Ванчинг шүтэх нь – шашин номын эвдрэл болов уу. Яагаад ийм юм хийв?

Гадаадын нөлөөлөл: улс төрийн бодлого, мөнгө эсвэл шашин уу?

2015 оны эхэнд Монголд хэсэг лам нарын хуралдаан болжээ. Ярилцлага өгсөн нөгөө хамба лам энэ хуралдааны тухай өгүүлэв. Түүний үгээр хуралдааны зорилго бол хуврагуудыг сургах, ном хэвлэх, шашны байгууллагын санхүүжүүлэлт, ирээдүйн хөгжлийн талаар гэхдээ аргагүй өөрийн санхүүгийн боломжгүй тул гадаадаас дэмжлэг эрэх хэрэгтэй болоод байгаа ажээ. Ийм учраас хятадын элчингийн газраас хүн урьж мэдээлэлийг авахыг чармайжээ. Түүнд хүсэл санааг илэрхийлж, асуулт тавьжээ [16].

Гэвч хятадууд зүгээр мөнгө өгнө гэж байхгүй. Тэрхүү уулзалтын үр дүнгийн нэг нь Монголын төлөөлөгчид Хятад орж хуурамч Ванчинд мөргөсөн явдал болно. Түүнээс гадна, хятадууд бас нэг өөр хамба лам болоод зарим нэгэн лам нарт мөнгөөр дэмжлэг үзүүлсэн бололтой [17]. Тэгээд одоо Монголын бурханы шашинтнуудын дунд “Ванчин Богдын бүлэг”(хуурамч Ванчинг хэлж байна) үүссэн тухай бичих болжээ. Энэ бүлэг сүүлийн үед тогтмол мөнгөөр тэтгэлтэй, хүчийг авч байгаа гэнэ [18, 23].

Энэ бол Хятадын явуулга болох нь гарцаагүй. IX Богд гэгээн таалал болохын өмнө Монголд төрнө гэж амласан билээ. Тэгтэл түүний нас барсны дараа хойд дүрийг Ванчин Богд тодруулах юм гэсэн яриа ихээхэн гарч эхэллээ. Хэрвээ Далай лам, Ванчин Богд болон Богд гэгээний хойд дүрийг Хятадын зарчмаар тодруулах юм гэж бодбол, шашны шал өөр шинэ институц үүсэх аюул тулгарна гэдгийг зааж байна. Ийм аюул одоо Түвд, Хөх нуур, Өвөр Монголд бас ойрхон байгаа. Тэгээд хятадууд аливаа юм амлах, мөнгөөр хагас хугас дэмжих зэрэг янз бүрийн аргаар өөрийн талынхныг “хучих” чадвартай. Хэрвээ монголчууд маш их сэрэмжтэй байхгүй бол Ванчин Богдтой адил хуурамч зүйлийг хийж, Монголын нийгмийн доторх хагаралтай байдлыг ашиглан Богдыг тодруулах хэрэгт оролцож болох аюултай. Ингээд хятадууд соёлын бодлогоор нүүр хууран уламжлалт шашны нэр барьж өөрийн хяналтыг тогтоохыг хичээж байгаа нь тодорхой [19].

Хуурамч Ванчингаар Богд гэгээний шинэ дүрийг тодруулан баталгаажуулах аюул тулгарч магадгүй байна. Энэ нь Богд гэгээний хувилгаан дүр бурханы шашны ёс жаягаар бурханы шашиндаа биш хятадын коммунист намын шашинд тодорсон болох юм гэдгийг гэрчлэнэ [22]. Ийм байдлаар хятадууд Монголын бурханы шашныг өөрийн нөлөөн дор авахыг санаархаж байна.

Тусгай “Монголын умардын шашин” гэж байдаг юм уу?

Зарим нэгэн хүмүүс Хятадын хяналтаас сэргэмжлэхийн тулд X Богд гэгээнийг тодруулах хэрэгт гадаадынхан оролцох ёсгүй гэж байна. Гайхалтай нь энэ үг Хятадын зарим түшмэлүүдийн яриатай тун адилхан юм. “Гадаадын нөлөө” гэдэг томъёлолын дор тэд нар Далай ламыг хэлнэ, харин өөрсдөө Монголын ба бурханы шашны дотоод хэрэгт өнгөлзөн оролцоно.

Бас нэг сонин давхсан зүйлүүд: Богино хугацааны дотор Хятадын түшмэлүүд Монголын зарим лам нартай уулзалдсан, хожим эдгээр лам нар хуурамч Ванчинд мөргөсөн, дараа нь IX Жавзандамба хутагтын эсрэг өгүүлэл нийтлэгдсэн зэрэг явдлууд Шүгдэн шүтээнийг бишрэх асуудал өргөн тархсан орчин байдалд тохиолджээ. Үүнтэй зэрэгцэн “Умар зүгийн Жавзандамбын шашин” гэгчийн талаар их яриа тархах болжээ.

Үүний нэг тод жишээ [20] өгүүлэл болно. Тэнд Монголын шашны тусгаар байдлыг сэргээхийн тулд Түвдээс хараат биш байх ба энэ нь Монголын манжаас салах бодлогын эхлэл болж, түүний анхны шат нь “Умар зүгийн Жавзандамбын шашинг” тогтоох ажил байсан гэж бичжээ. Тиймээс Далай лам Жавзандамбын дарга биш – тэд нар тэгш эрхтэй болох байсан гэнэ.

Энэ үнэн зүйл биш. Монголчууд манж, хятадын дарлалаас ангижрахын төлөө Шарын шашнаа хадгалан мандуулах лозунгийн дор тэмцэж байсан билээ. Энэ ажилд нэг тулгуур нь Түвд байсан юм. VIII Богд гэгээн тусгаар Монголын хаан болсон нь гагцгүй төрийн асуудалд хамаарч байсан бөгөөд харин шашин өөрчлөгдөөгүй. VIII Богдыг хаан ширээнд өргөмжлөх ёслол нь Богд хаан, Далай лам ба шарын шашнаа чин сэтгэлээс хүндэтгэж байсныг тод харуулдаг. IX Богд гэгээн ч Шарын шашиндаа болон Далай ламд үнэнч байхыг онцгой тэмдэглэж, түүнийг “манай ном сургаалын багш, ивээн тэтгэгч” гэж өргөмжлөсөн байдаг [21]. Түүнээс гадна, Далай ламын дүрүүд Монголын төрийн эрхэнд хэзээ ч санаархаж байгаагүй юм.

Будда, миний сургаал “умар зүгээс умард зүгт” мандана гэж айлдсан байдаг. Уг айлдвараас “умард зүгийн” гэснийг ишлэн “Умард зүгийн Жавзандамбын шашин” тусгай шашин мэтээр авсан бололтой. Дахиад л алдаатай зүйл. IX Богд гэгээний тайлбарласнаар бол энэ мэргэн айлдвар бол бурханы шашин Түвд болон Их Монгол гүрэнд өргөн тархаж мандахыг билэгдсэн [21] болохоос биш ямар нэг тусгайлан Монголын шашны тухай үг биш болно.

Бурханы шашны гүн утга – “ертөнцийн хүлээснээс ангижрах” – гүн санааг түвдийн шашинтны удирдлагаас салах гэсэн эрмэлзлэл мэтээр холбожээ. Энэ абсурд зүйлийг тайлбарлах хэрэг ч алга. Тиймээ, Монголын тусгаар тогнолыг тунхагласаны дараа VIII Жавзандамба хутагт хувилгаан тодруулах хэргийг өөрийн гарт авч эхлэсэн нь яг үнэн. Гэвч үүнээс үүдэж: Манжийн үед хувилгааныг бээжингийн Лифаньюань (дээр үзнэ үү) баталж байсан, харин одоо энэ эрх мэдэл Жавдандамбад шилжсэн тусгай шашин үүссэн гэх үндэсгүй. Дашрамд, Жавзандамба хутагт мөн хувилгаан тодруулах үйл явдалд манжийн үед ч оролцож байсан. Энэ тусгай шашин уу?

Өөр нэг гаргасан үндэслэл гэвэл – “Умард зүгийн Жавзандамбын шашин” нь Далай ламтай зөрчилтэй байдаг гэнэ. 1904 онд XIII Далай ламын Монголд байсан тухай хэлжээ. Үнэн хэрэгтээ, XIII Далай лам ба VIII Богд гэгээний шадар хүмүүсийн дунд зөрөлдөөн үүссэн боловч үйл явдал зохицуулагдаж, хоёр дээд лам нар сайхан харилцаагаа хадгалан үлдсэн түүхтэй.

1919 онд Бадамдорж Чэнь И-д бичиг барьж Богд гэгээн албан ёсоор умард шашны тэргүүнээр өргөмжилж байхыг хүссэн тухай бичжээ. Энэ бол маш хачин зүйл: Чень И бол Богд гэгээнээс нууцаар Бадамдоржтой болон монголын хэсэг ноёдын хамт Монголын автономит байдлыг унагаж, хятадын колони болгон хувиргах талаар хуйвалдан хэлэлцээр явуулж байсан хятад түшмэл. Тэр үед Богд гэгээн “умардын шашныг” байгуулахыг хичээсэн биш, харин өөрөөр – Монголын тусгаар тогтнол, Шарын шашныг хамгаалан үлдээхийг чин эрмэлзэж байсан билээ.

Мөн өгүүлэлд [20] VIII Богдыг нас барсны хойно Чойнзон-цорж Богдын хойд дүрийг түргэн тодрохыг хүссэн залбирал зохисон ба энэ залбиралд Зонховын шашныг “умард зүгийн Жавзандамба ламын шашин” гэж өөрчилсөн гэжээ. Мөн бурхан зурж бүтээхдээ Зонховын оронд Буддагийн хамт Жавзандамбын дүрийг зурах болсон. Тэгээд юу юм вэ? Хэрвээ нэг хэсэг лам нар тэгж өөрчилсөн бол энэ чинь шашин өөрчлөгдсөн гэсэн үг үү. Бурханы шашин “Түвдээс бүрмөсөн салсан” болж чадаагүй.

Бас дээр дурьдсан Т. Лувсандоржийг жишээ болгон татжээ. Тэр бол IX Богд гэгээн гэж зөвөөр тодруулагдаагүй гэдгийг давтъя.

Монголчууд олон жилийн турш Түвдийн оюун санааны дарангуйлалаас салахыг хичээсээр, үүний тулд “умрын бурханы шашин” томъёолол оруулсан мэтээр бичжээ. Сүүлд, Бадамдорж, Чень И-гийн хамт 64 зүйлийн хэлэлцээр хийх үедээ “умрын бурханы шашин”түвдээс тусгаар түүний удирдагч нь Түвдээс биш, Халхаас тодорч, Жавзандамбын дүр – Далай лам, Ванчин богдын дараа гуравдугаар эрэмбийг эзэлдэг байдлыг халж, бүр тусдаа “умрын бурханы шашны” толгойлогч байх зүйлийг оруулах гэж чармайж [1] байсан гэжээ.

Энэ дахиад л үнэн биш. “Түвдийн оюун санааны дарангуйлал” хэзээ ч байгаагүй бөгөөд Далай лам ба Ванчин богдын дараах гуравдугаар хүн – энэ эзлэн суух албан тушаал биш, харин уламжлалт заншил бөгөөд нэр төдийгөөр халж болохгүйг тэмдэглэх хэрэгтэй.

“Умрын бурханы шашин” томъёололыг зөвтгөхийн тулд гаргасан үндэслэл абсурд болохыг дараах өгүүлбэрээс харагдана: “Умар зүгийн Жавзандамбын шашны тэргүүний хойд дүрийг Төвдийн Зонховын шашинтан дотроос тодруулах нь Ромын папыг исламын хажи нараас эрж хайхтэй агаар нэгэн хэрэг болно” [20]. Тэгэхээр “умрын шашин” ислам, христийн шашнаас огт ялгаатай байдаг шиг, бурханы шашнаас өөр ялгаатай болж байгаа юм уу? Ингэвэл, “умрын шашин” – бүр бурханы шашин биш харин шал өөр зүйл болж таарав уу?

Тэгээд, ямарч байсан “Умард зүгийн Жавзандамбын шашин” Зонховын шарын шашнаас ямар ялгаатай болохыг огт гаргаагүй байна. Шашин бүр, Буддын шашны (Гэлүгба, Сажа, Нима, гарма) урсгал бүгд өөрийн шажны номтой, сургаалын цогцолбор, дадлага, мөргөл, ёслолын дэглэм, шашны боловсрол, дэг журам, гүн ухаан, залгамжлалын системтэй байдаг. Ингэж хоорондоо тус бүрээр ялгагддаг ёстой.

Харин “умрын шашин” Шарын шашнаас юугаар ялгагддаг юм бэ? Дээр гаргасан үндэслэл бол шашны бүтцийн цогцолбор систем биш, зүгээр л “Түвдээс салах” хэрэгтэй гэсэн гэнэн үг болно. Зүгээр хуучин шашнаас салахыг зарлаад л шинэ шашин гаргаж болохгүй.

Эцэст нь бас нэгэн учирлалыг гаргажээ: хэрэв “умардын шашин” үгүй бол Богд гэгээнийг тодруулахад харь гаднаас баталгаажуулах болно [18]. Гэсэн ч Далай лам – хятадын иргэн биш. Тэр Түвдийг удирдах төрийн эрх барихаас олон жилийн өмнө бүрэн татгалзсан бөгөөд одоо зөвхөн шашныхаа хэргийг удирдаж байгаа билээ. Тэр ганцхан түвэдүүд биш, монголчууд, мөн халимаг, буриад, Гималайн орчмын олон хүн ам болон европын олон хүмүүс шүтэн бишэрдэг Шарын шашны оройн дээд лам болно. Хувилгаадын хойд дүрийг Далай ламаар баталгаажуулдаг нь шашны хэвийн тогтоц мөн, энэ бол харин “гадны оролцоо” биш болох нь гарцаагүй.

***

Ингэхэд, тусгай “умардын Жамзандамбын шашин” эсвэл “Монголын Буддын шашин” гэж байдаггүй. Энэ Шарын шашин – мөн бусдын адил түвдчүүдийн шүтдэг бурханы шашин.

Далай ламыг сонсохоос дүргүйцэж, Монголын хувьд тусдаа шашныг “гадны нөлөөлөлтэй тэмцэх” зорилгоор бодож гаргах, Монголын сүм хийдэд хятадын орлого оруулалтыг татан оруулах, хуурамч Ванчин Богдыг хүлээн зөвшөөрөх, лам хувраг, сүсэгтнүүдийн доторх дотоод зөрөлдөөн, ялангуяа тэдний зарим нэг нь орлого мөнгөнд дурладаг явдал, Шүгдэн шүтээнийг шүтэх – энэ бүгд нь Монголын бурханы шашинд бодитой аюул бүрэлдүүлж байна. Үүний үр дүнд X Богд гэгээнийг тодруулан баталгаажуулах хэвийн журамт ёсыг алдагдуулан эвдэх явдал, Монголын сүм хийдийг Хятадад захируулах эсвэл шашны эвдэрсэн дадлага бүхий “тусгаар” бүлэглэл болгон хувиргах эмзэгтэй зүйл болж магадгүй юм. Эдгээр хувилбаруудын аль нь ч хятадын коммунистуудад ашигтай болохоос гадна улмаар Монголын тусгаар тогтнолд аюултай.

Энэ аюул тохиолдохоос сэргэмжилж монголчууд Шарын шашны уламжлалыг хатуу чангаар баримтлан, Далай ламыг өөрсдийн ёст багш мөн гэж шүтэн бишэрвэл зохино. Богд гэгээний хойд 10-р дүрийг тодруулахад шийдвэрлэх үүрэг XIV Далай ламд ноогдоно. Далай лам идэр наснаас IX Богд гэгээнийг сайн мэддэг байсан ба IX Богд гэгээн сүсэгтэн олон Дээрхийн гэгээнтэн XIV Далай ламыг сонсож байхыг айлдсан байдаг. Хуурамч Ванчин Богд, X Богдыг тодруулах ажилд ямарч хамааралгүйгээр барахгүй монголын бурханы шашинд нөлөөлөх эрхгүй. Түүнчлэн, албаны хүмүүс, ялангуяа гадаадын албаныхан оролцох хэрэггүй. Мөн БНХАУ-д хэрэглэгддэг ямар нэгэн арга, хэрэгслэл, дүрмийг ашиглахаас татгалзаж, бас тэндээс мөнгө оруулах явдлыг зогсоовол зохино.

Сурвалжууд

1. Төвдийн тэмдэглэл–http://baabar.niitlelch.mn/content/7196.shtml

2 Төвдийн тэмдэглэл (2)–http://baabar.niitlelch.mn/content/7214.shtml

3. Нууц Түвд орон. Тусгаар тогтнол ба эзэгнэлийн түүх.–http://savetibet.ru/img/2010/tibet-book-mong.pdf

4. Panchen Lama promises to maintain stability in Tibet.–http://news.xinhuanet.com/english/2009-03/15/content_11015313.htm

5. The 11th Panchen Lama Gyaincain Norbu Visits Hunan Province. – http://english.rednet.cn/c/2008/12/08/1655615.htm

6. China's economic growth and transition, c. 376–https://books.google.ru/books?id

7. Дээрхийн Гэгээн XIV Далай Лам. Шүгдэнгийн тухай айлдвар.–http://setgemj46.edu.mn/wp-content/uploads/2015/04/Shugdengiin_Tukhai_Aildvar.pdf

8. The Shugden affair part 1. – http://www.dalailama.com/messages/dolgyal-shugden/ganden-tripa/the-shugden-affair-i

9. The Shugden affair part 2. – http://www.dalailama.com/messages/dolgyal-shugden/ganden-tripa/the-shugden-affair-i

10. Черепко М.Стальная Шляпа под официальной крышей. Распространение культа Шугдэна в Тибете.– http://savetibet.ru/2014/10/13/shugden.html

11. China’s new directive on controversial Shugden spirit in Tibet in bid to further discredit Dalai Lama- http://www.savetibet.org/chinas-new-directive-on-controversial-shugden-spirit-in-tibet-in-bid-to-further-discredit-dalai-lama/.

12. Анхтуяа Б. Ванчин богд хэвийн амьдарч байгаа гэв. – http://world.news.mn/content/221479.shtml

13. Д.Нацагдорж: Энэ бол гадны нөхдүүд Монголын лам нарыг талцуулж, улс төрийн ашиг хонжоо хайх гэсэн явуулга.–http://dnn.mn

14. Pictures: The Panchen Lama welcomes Mongolian Buddhist delegation. – http://eng.tibet.cn/2012sy/xw/201507/t20150720_3578869.html

15. Манба дацангийн хамба лам Д.Нацагдорж Хятадын КН-ын тодруулсан Ванчин богдод бараалхжээ /фото/. – http://www.sonin.mn/news/easy-page/45664

16. Д.Нацагдорж: Энэ бол гадны нөхдүүд Монголын лам нарыг талцуулж, улс төрийн ашиг хонжоо хайх гэсэн явуулга. –http://dnn.mn/

17. Монголын бурхан шашны үйл хэрэгт Хятадын нөлөө бий болжээ. – http://chuhal.mn/r/45348

18. Баатархуяг А. Богд тодорсон уу? – http://sonin.mn/blog/baatarhuyag/46644

19. Нарантөгс Л. X Богд Хятадаас тодрох уу? –http://www.news.mn/content/212838.shtml

20. Умар зүгийн Жавзандамбын шашин. – http://dnn.mn

21. Встреча Его Преосвященства Богдо Гегяна с представителями буддийских центров, молодежью и волонтерами. – http://khurul.ru/?p=401

22. Монголд шашны тусгаар тогтнол хэрэгтэй болжээ. – http://www.shuurhai.mn/93250

С. Аръяабат, www.mongolcom.mn

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.
    • Gh

      (202.179.24.94) 2017-04-23 21:02
      • 2
      • 0

      Marasmus

      Хариулах

    • Зочин

      (167.114.230.104) 2016-11-25 22:21
      • 0
      • 3

      1911 ond jinkheneer ulsiin tusgaar togtnoliig buh ardiin huleelteer zarasan yum. 1921 oni huvsgaliig bolshevikuud hiisen. MAHN ufdffdin zaaltaar urgelj ajillaj 70 jiliin tursh mongolchuudiin tolgoig munhruulj irsen tuuhtei. Uund l tuuhiin unen uldej baigaa shuu dee.

      Хариулах

    • Зочин

      (103.57.93.181) 2016-11-10 15:36
      • 2
      • 1

      Уучлаарай нөхдөө энд жаахан залруулах юм байна. 1911 оны Манжийн эсрэг хөдөлгөн биш 1921 оны Ардын хувьсгал л жинхэнэ ёсоор монголчуудад эрх чөлөө тусгаар тогтнолыг авчирсан юм. Түүнийг 1930-1932 онуудад устгахаар лам нар бусад ардууд гадаадын турхиралтаар нэг боссон. даруулсан. Түүнээс болж 1937 оны хэлмэгдүүлэлт гарсан. 21 оны Ардын хувьсгалын ач холбогдлыг үгүй хийх гэж АН-ынхан 11 оны хувьсгал гэж худлаа юм гаргаж баахан дөвчигнөсөн юм. 11 онд ард түмэн биш хэдэн ноёд баядууд л сандал ширээнд сууж баяжсан түүхтэй. Тэгээд ч удахгүй төр нь Автономит маягаар устсан. Түүх үнэнээрээ үлдэх ёстой шүү. 1911 онд Бээжинд Манжийн эсрэг бослого хувьсгал гарсан нь манайд жаахан нөлөө үзүүлснийг Үндэсний их хувьсгал гэж худлаа залж болохгүй ээ.

      Хариулах

    • Зочин

      (109.252.109.117) 2016-08-04 17:31
      • 0
      • 5

      VIII Bogd gegeen bol Mongoliin Yndesnii tusgaar togtnoliin tulguur tavsan yum. Odoogiin ulaantnuud urd tsagiin adil Mongol Ulsiig hkyatadin amand oruulna gedgiig Mongolchuud martakh esgyui.

      Хариулах

    • hun yum bol hun shig bai nohduud

      (202.179.29.163) 2016-07-30 02:10
      • 0
      • 1

      8 bogd mongol hun bish bagada bogdoor zalagdaj irsen hun bsan tegsen mortloo mongol hunees luu mongol hun bj ene ornii tusgaar togtnoliin toloo onoodor mongol ulsad amidarch bga mongol hun geh neriig zuuh irgenii toloo ih zuil hiisen hun shuu shariin shashiniig muulj dord uzeh shaardlagagui bh gj bodoj bna ta nariin muulaad bga ter shashinii deerh hun ene ulsiig uls gj ner zuulgej ymar ch uls ruu ywahad mongol ulsiin irgen gj uzuulj batlah notloh tusgaar uls bolgoj ogson shuu hj ogson bii bolgoson ulsad n amidarch bj ichih ch ugui ene ter heregggui buruu geh sanaatai ............ ene hutsaad bgaa ulsuud yu hiisen yum be ene ulsiin toloo bii bolgoson ulsiinh n toloo shuumjleed bga ulsuud yu hiisiin hooe ta nohduud??? tiimees uguisgeh yumaa uguisge.

      Хариулах

    • Нэг монол

      (223.227.248.190) 2016-06-15 12:56
      • 0
      • 2

      1911 онд Богд ламын ачахр манжаас салаагүй бол оросын харъяат өолж 1991 онд казкасдан шиг оросын харъяат болж... өнөөдөр харамлар нутаггүй байх байсан

      Хариулах

    • монгол

      (103.212.116.194) 2016-06-13 16:43
      • 0
      • 0

      маш сайн нухацтай,дүгнэлт гаргахаар бичжээ. зөв сэтгэлгээтэй хүн бичсэн байх гэж бодож бн. нэрээ нууцалсан шиг санагдлаа.ЗХУ-ын сайд Шварднадзе гэж хүн сонирхол татаж байна. Түүний бичсэн ишлэл,өгүүллэл хаана байгаа юм бол? энэ сурвалжуудад алга. зарим зүйлийн талаар тодруулан асуумаар л байна.даанч хариулах болов уу яах бол

      Хариулах

    • Mongoo zvrh

      (223.227.171.38) 2016-06-13 12:49
      • 0
      • 2

      henii achaar unuudur mongol gj hudla omgorhoj tseejee deldej baigaagaa sanah heregte.bogdiin achaar busdaas haramlah,hulhidaj huwaaj ideh gazartai bga yum shv.vgvi bol ta nar unuudur hanz surah gj humsaa hugalj bga.manjiin darlal bol shashinta holboogv mongolchuudiin dotood hagaraltai l holbootoi asuudal.yun daranguilalaiin tvvh medeed bnaa hvvhdvvdee

      Хариулах

    • Монгол

      (37.216.228.178) 2015-11-29 15:37
      • 0
      • 0

      хуухай төвдүүд зөрүүдээсээ болоод хятадаас хараат болчихсон, одоо хятад улс тэрийг нь улс төрийн зорилгоор ашиглах боломж асар их байна. Монголын хэдэн лам нар өгөхөөс илүү авахын дон туссан шулмын сэтгэлгээтэй болж дээ. Тарифтай буяны ном хурна гэж юу байхав дээ. Энэ чигээрээ байснаас байхгүй байсан нь дээр дээ хө.

      Хариулах

    • 123

      (182.214.243.126) 2015-11-17 21:25
      • 0
      • 2

      Ali ch shashind muu zan uiliin talaar zaan surgaagui baidag gj boddog.Hamgiin go ard tumeniig uhaaran senhruuleh es surthuuni senhruulegiin ajiliig oorin heleer Ard tumende oir dotnoor tanitsulah n chuhal bh. Gevch bidni huvd bol sudar deer chuham u gj bichsen.bga um be ?! Mon ene shashin niigemiin dund ur noloo bagatai bna. Herev hereg hiuj bui zaluusin dund Burhanaas aih emeeh setgel bsn bol onoodrin manai ulsiin niigemd ezlej.bui gemt hereg bolon busarmag yvdal baga huvtai.l bh bsn bh.Ariun tseveriin huvd ch ter!

      Хариулах

    • Зочин

      (194.85.9.14) 2015-11-16 22:00
      • 0
      • 2

      Ene eguulel unekheer zov yumiig ikh nukhatstai sain todruulan kharuulsan baina. Manai mongolchuud buddiin shashinaa muulakh khuuchin bodologoo orkhij, yuumyg tungaan bodokh tsag ireed baigaag setgekh kheregtei bna.

      Хариулах

    • Зочин

      (109.252.86.55) 2015-11-16 16:13
      • 0
      • 3

      Tuvd ba Sharin shashin tuhai muu bichij baigaa ni ulaantny kommunistuud bolon khyatadyn uhuulag yum shuu dee. Ene uguulel zuv baina.

      Хариулах

    • Зочин

      (122.201.22.201) 2015-11-15 13:05
      • 2
      • 2

      ene lam nariig odoo dahin neg tsomhotgoh tsag n bolson b.na hudlaa hii hooson hutsaj baisan ymnuudiig shashintai n hamt zailuul. Shariin shasin Mongold gai bolh baisnaas hezeech tus booj b.gaagui tuuh b.na

      Хариулах

    • Зочин

      (94.242.246.24) 2015-11-15 04:23
      • 2
      • 2

      Buddyn Sharyn Shahin manai Mongol shashin baina!

      Хариулах

    • Зочин

      (134.99.162.106) 2015-11-15 03:00
      • 3
      • 2

      Ene buddhin shashin chin Tuvduus Mongold manjiin daranguilaltai hamt orj irsen shashin gej bi boddogshde. barag zuv baih. Mongolchudin ulamjlalt shashin bol tenger gazraa uvug deedsee etseg eh baigal orchnoo shuteh shutleg ymshig l sanagddag ym

      Хариулах

    • SAHIUS BUU OROLD

      (202.9.40.175) 2015-11-14 21:51
      • 1
      • 2

      Hen yamar sahius shutdeh ni tuunii erh. Mongol hun tejeesen nohoi shutsen sahiusaa hezee ch orhidoggui yum. Tiim bolohoor yu gej ch chalchsan bid Dorje Shugden sahiusaa shuteh bolno za yu!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

      Хариулах

    • зочин

      (43.242.243.54) 2015-11-14 19:09
      • 1
      • 2

      Буддын шашин бол монголчуудын уламжлалт язгуурын шашин биш, мөн ч галнаас монголчуудын оюун санаанд XV зуунд нутагшин орж ирсэн шашин. Монголчуудын үндсэн шүтлэг ТЭНГЭР шүтлэг шүү дээ. Аливаад туйлшралгүй тухайн цаг үеийн нөхцөл, оюунлагийн түвшинд авч үзэх нь зөв байх.

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:09
      • 0
      • 0

      Tim shy ene lalariin setguulchiig buudaj alna da buddin shashin yu genee muu lalar yawj ter tuwd ulgeree unshuul

      Хариулах

    • Zochin

      (202.70.44.116) 2015-11-14 18:56
      • 0
      • 1

      Shashin bidend yamar hamaatai um be! Ustana uu, hugjinu uu padliu alga. Munhag boloodvl bbl yaj bud hugjih be de. Etseg ehee deedlej hairlaj hubdelj shutej yabbal boloi bish uuu!!!!!!!!!!

      Хариулах

    • зочин

      (112.72.11.67) 2015-11-14 18:11
      • 0
      • 1

      хэтэрхий их туйлшрах хэрэггүй ш дээ. монголын уламжлалт шашин гэх нь буруу бид энэ шашинг шүтэж явахдаа гадны л дарлалд байсан юм.Бид өвөг дээдэс ээ уул усаа шүтээд явахад л буруутахгүй дээ. Дээрээс нь зөвд зөөлөн бурууд хатуу үнэнч шударга л явах нь бидний зарчим

      Хариулах

    • Arslan taij

      (202.9.40.219) 2015-11-14 17:25
      • 0
      • 0

      Dalai lamd murgusun hunii tolgoig avsugai, bidnii ueiin ued tuvduud daisan baisan, ted hyataduudad uusaj alga boloh boltugai. er ni shariin shashin shutej, muhar susegt avtaj, heden lam nert huvalzuudad urgul urguj tedniig tejeej targaluulsnaar Uls oron hugjine gej baihgui, uuniigee odoo bolih heregtei.

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.42.1) 2016-06-13 22:26
      • 0
      • 0

      Erguu mal

      Хариулах

    • Зочин

      (109.252.86.55) 2015-11-14 17:29
      • 0
      • 0

      Chi khyatadyn tanguul baina.

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:10
      • 0
      • 0

      Harin chi l haytadiin tagnuul baina da

      Хариулах

    • Зочин

      (66.249.82.215) 2015-11-14 15:59
      • 0
      • 0

      Vlllr bogd Javzandamba Dorjshugdeng shutej mongol ulsin tusgaar togtnolig olj manj hyatadin darlalaas salgasan tul Dorjshugden sahius ugaasaa manai mongolchuudiin sahius shuudee

      Хариулах

    • xvn

      (103.229.121.123) 2015-11-14 09:46
      • 0
      • 1

      Delxii der enx taiwan togtnoj bvgd 1 shashintai bolox gj bn Burxan bga gexdee tsor ggants

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:11
      • 0
      • 0

      Haraal idsen lalariin jesus shutehgui bol tamd ochidog biluu Mai shuu lalaraa

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.40.230) 2015-11-14 16:44
      • 0
      • 0

      jesusteigee zail

      Хариулах

    • ЗОЧИН

      (119.122.175.205) 2015-11-14 03:09
      • 0
      • 3

      ТҮҮХЭЭ МЭДДЭГ ЮМ ШИГ МОНГОЛЫН УЛАМЖИЛАЛТ ШАШИН ГЭЭД БАЙХ ЮМ. ОДООГООР УХААН САНААГАА АЛДААГҮЙ БАЙНА. МОНГОЛ ҮНДЭСТЭН ДЭЛХИЙН ТАЛЫГ ЭЗЭЛЖ ТУХАЙН ҮЕДЭЭ ХАМГИЙН ХҮЧИРХЭГ ТӨРИЙГ БИЙ БОЛГОЖ ДЭЛХИЙГ УДИРДАЖ БАЙВ. ЗӨВХӨН ШАШИНААР МОНГОЛ ОМОГШИЛЫГ ҮГҮЙ ХИЙЖ ЧАДНА ГЭЖ ТӨЛӨВЛӨӨД ҮР ДҮНДЭЭ ХҮРСЭН.ӨНӨӨДӨР ДЭЛХИЙН ТАВЦАН ДЭЭР ЯМАР ЖИЖИГ УЛС БОЛОВ ОО. ХЭН БУРУУТАЙ ВЭ? УРВАГЧИД ДҮЛЗЭН БААГИЙ.ЗЭВСЭГ НЬ ШАРИЙН ШАШИН.

      Хариулах

    • Munguu

      (223.227.242.193) 2016-06-13 14:11
      • 0
      • 0

      Unuudur mongol omogshiliig yu bgv hiij bgaag harahgv bnu ene olon gadni vzel surtal kino facebook.envvgeer hvmvvjij bga hvvhdvvd ymar bolj bgaag harj bnu.ene chin jinhene ayul.harin bogd mongolchuudiig haana ymar zang gargaj hudulguhuu meddeg ih udirdagch bailaa.terendee ch unuudur bid tusgaar uls yum.unuudur delhiin taliig ezelhed ongiroo omogoor haa ch hvrehgv.harin ch uhaalag uujuu bj zuw bodoj setgeh hvnleg enerengv bhig ene shashin chin ugch bn.odo bol jinhene delhii dayar amar bh zewseg n shariin shashin hariu

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:12
      • 0
      • 0

      Odoo naad muunii chin bas Alj bna shu dee

      Хариулах

    • Зочин

      (109.252.86.55) 2015-11-14 02:17
      • 0
      • 3

      Ikh sonirkholtoi ba zuv uguulel baina!

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:12
      • 0
      • 0

      Bitgii shaa lalaraa

      Хариулах

    • ganaa

      (182.160.0.129) 2015-11-14 00:22
      • 2
      • 1

      shariin shashin tonil tsaashaa

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:12
      • 0
      • 0

      Yag zuw

      Хариулах

    • Зочин

      (71.191.187.123) 2015-11-14 00:10
      • 0
      • 1

      За юм ч эхлэх нь дээ...!?

      Хариулах

    • Зочин

      (109.252.86.55) 2015-11-13 23:45
      • 0
      • 2

      ene khun mash zuv yuum bichsen baina. ikh bairlalaa.

      Хариулах

    • монгол

      (103.57.95.221) 2015-11-13 22:59
      • 0
      • 2

      далай ламд мөргөсөн хүний толгойг авна гэж арслан хун тайж хэлжээ

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.42.1) 2016-06-13 22:27
      • 0
      • 0

      Kkkk

      Хариулах

    • Зочин

      (117.111.4.203) 2015-11-13 20:44
      • 1
      • 0

      Zud bolvol nohoi tsadana Zovlon ehedwel lam bayjina...

      Хариулах

    • ж

      (202.179.20.103) 2015-11-13 16:12
      • 0
      • 2

      энэ асуудал монголчуудыг хаглана бутаргах эх үүсвэр шүү

      Хариулах

    • Irgen

      (150.129.142.119) 2015-11-13 16:07
      • 2
      • 0

      Tsogttaij kinoogoo sain uz.aguu ih ovog deed s maani vunii toloo temzej baisaniig uhaj oilgozgoo.

      Хариулах

    • Зочин

      (112.72.11.124) 2016-10-11 15:06
      • 0
      • 0

      тэр агуу өвөг дээдэс чин шашны номлолоор хүмүүжэж өсч торниж амьдарч ирсэн та нар шашин гэж юу ч мэдэхгүй хүмүүс байна. зүгээр хэдэн шуналтай ламаас болж бурханы шашин алга болчидгүй юм эхлээд сайн ёудалцгаа дараа нь амныха зоргоор хуцацгаа залуусаа

      Хариулах

    • Зочин

      (112.72.11.124) 2016-10-11 15:06
      • 0
      • 0

      тэр агуу өвөг дээдэс чин шашны номлолоор хүмүүжэж өсч торниж амьдарч ирсэн та нар шашин гэж юу ч мэдэхгүй хүмүүс байна. зүгээр хэдэн шуналтай ламаас болж бурханы шашин алга болчидгүй юм эхлээд сайн ёудалцгаа дараа нь амныха зоргоор хуцацгаа залуусаа

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.42.1) 2016-06-13 22:27
      • 0
      • 0

      Hahaha.erguu mal

      Хариулах

    • (202.9.40.203) 2015-11-13 16:36
      • 1
      • 0

      Чи сумын төвийнх үү

      Хариулах

    • z

      (117.20.81.129) 2015-11-13 22:47
      • 1
      • 0

      Chi hujaa yu

      Хариулах

    • Mongol

      (118.200.236.185) 2015-11-14 00:40
      • 0
      • 2

      Kino uzcheed tuuh yarih geed baidag goy gar kkk

      Хариулах

    • Зочин

      (112.72.12.11) 2015-11-14 06:37
      • 1
      • 2

      za za shariin shashinaar l Mongol orniig doroituulj buulgaj avsniig martsan bololtoi esvel meddeggui yum bn Xristiinhen protestantuud hamgiin dord yaduu humuusiig niigemshuulj bn shoron asramjiig buddistuud ajjillaj bnu arhichidtai hen ajjillaj nudee neegeerei buddistuud mongo l avch chaddag munhruulj chaddag hun torolhtnii toloo yu ch hiideggui ene bol yostoi manj hunii niitlel bn 1910-1920 oniig Mongolchuud martah yosgui suirch baisan shu.Shariin shashin buddizm Mongol orniig suiruulj baisniig yovropiin juulchdiin durs bichleg delhiin niited uzuulseneer Delhiin Hristchid Mongolchuudiin avraliin toloo zalbirdag baisniig baharhaltaigaar helchhey.Tuvdiig har nudee nee yagaad odo boltol hogjihgui Dalai lam n avrahgui bainaa 1900 ond heveeree uldchihsen Mongolchuud buddatai uldsen bol iim l uldeh baisan...Nedee nee delhiin hamgiin huchirheg gurnuud Esusiin tuslamjtaigaar tsetseglej bn 2solongosiin dainaas hoish omnod solongoschuud Hrist Esusiig ard tumneeree huleen avch amerik ruu olon

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:14
      • 0
      • 0

      Haha jesusiig haraal ideg motherfucker jesus

      Хариулах

    • (202.9.40.203) 2015-11-13 16:07
      • 0
      • 2

      Эх сурвалжаа дэлгэсэн нь агуу их соёл юм.

      Хариулах

    • Зочин

      (59.153.114.237) 2015-11-13 15:13
      • 0
      • 1

      ШҮГДЭН САХИУСЫГ ШҮТЭХ ЭС ШҮТЭХ Нь ХУВь ХҮНИЙ АСУУДАЛ Л ДАА ШҮГДЭН САХИУС ШҮТЭХИЙГ ХОРИГЛОСОН Нь ЗҮГЭЭР Л НЭГ УЛС ТӨРИЙН ЧАНАРТАЙ Л АСУУДАЛ ТЭГЭЭД Ч ХЭН ЯМАР БУРХАН САХИУС ШҮТЭХЭЭ МОНГОЛЧУУД БУСДААР ЗААЛГАНА ГЭДЭГ БОЛ ХАРАЛГАН АСУУДАЛ ДОО

      Хариулах

    • Зочин

      (68.2.228.133) 2015-11-13 15:01
      • 1
      • 1

      Huuy munh huh tenger setguulchee yu ch meddeggu ym uu nom unsh

      Хариулах

    • susegten

      (103.229.120.224) 2015-11-13 14:14
      • 0
      • 2

      uneheer sanaa zovj baigaa yum bol buyaniig sanaj ter hambuudaa heriig ni niited he;leech bat;lagdsan yum bol.

      Хариулах

    • Марзан юм

      (103.229.122.123) 2015-11-13 12:48
      • 1
      • 2

      Энэ нийтлэлийг Англи хэл дээр тааруухан орчуулжээ. Тэгсэн мөртлөө доор нь Монгол хүний нэр оруулчихаж... Ямар хэрэг байна аа..

      Хариулах

    • Зочин

      (91.233.249.51) 2015-11-15 01:38
      • 0
      • 0

      khaana angli hel der ocrchulsan be (internet adres)?

      Хариулах

    • VIII БОГД Жавзанданба ШҮГДЭН сахиусыг шүтэхийн дээдээр шүтдэг хүн байжээ. Тэрбээр Шүгдэн сахиусыг Монголын Тусгаар Тогтолын 1911 оны тэмцэлд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн тул Төрийн Сахиус хэмээн алдаршуулж зарлиг захиа гаргасан байдаг. Тиймээс ч түүний дүү нь Төрийн Чойжин болж Шүгдэн сахиус буулгадаг байсан нь түүхэн баримтар батлагддаг. Тиймд Шүгдэн сахиусыг шүтэх нь Монголчуудын Тусгаар Тогтнолын баталгаа байсаар ирсэн бөгөөд одоо ч ирээдүйд тийм л байх болно. Харин Далай лам өөрөө Төвдийн тусгаар тогтнолоо алдчихаад дараа нь МОнголын Тусгаар тогтнолын эсрэг Богдын эсрэг ноцтой аюултай ажил хийгээд байгаа нь хэний ч дургүйцэл зэвүүцэлийг төрүүлж түүний явуургүй энэ ажил балран унах болно. Шүгдэн ялагдашгүй учир нь тэр үнэн бурхан болой.

      Хариулах

    • mongol hvn

      (182.160.3.154) 2015-11-13 12:03
      • 1
      • 2

      mongoliin ulamjlalt shashin bish hudlaa hutsaarai

      Хариулах

    • esergvv

      (202.9.40.210) 2015-11-13 11:51
      • 2
      • 0

      balairsan alaa bicheed bgaan. ulamjlalt shashin ch geh shig. mongoliin ulamjlat shashin bol buu murguliin shashin. chaddiim bol naad olon lam naraa suulgaj bgaad uls ornoo hugjvvleech huh ineed hvrchlee baasnii yalaanuud

      Хариулах

    • Зочин

      (64.233.173.126) 2015-11-13 12:28
      • 0
      • 2

      Бөө мөргөлийг шашин гэж байгаа юм уу. Шашин гэх ухагдахуунаа яадаж судлаачээ...

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:16
      • 0
      • 0

      Naad lalar chin murgul gej bichiheed shashin geed shaagaad baigaa muu haha lol I don't gene shuu haha

      Хариулах

    • Зочин

      (146.185.173.170) 2015-11-13 11:02
      • 1
      • 5

      Энэ элдэв янзын хойд дүр тодруулахаа зогсоох хэрэгтэй, бас энэ одоогийн хамба нэртэй шар хувалзнууд бурхны шашны мөн чанарыг алдагдуулж бизнес болгоод олон жил өөрсдөө солигдолгүйгээр хамба нэр зүүж ард түмний зовлон зүдүүрээр баяжсан. Тэдгээр хамба нэртэй хувалзнууд 25 жилийн туршид өөрсдөө л баяжиж том том жийп унаж тансаг байшинд амьдарснаас биш ард түмний төлөө бурхныхаа шашны төлөө юу ч хийгээгүй. Энэ нь гадны янз бүрийн шашин хүчтэй дэлгэрэхэд ихээхэн түлхэх хүч болсон. хамба нарыг нүд нүх болж, ухаанд мөнгө эд хөрөнгө албан тушаалаас нь өөр юм бодогдохоос болиод одоо бүүр Хятадын ЗГ-ын шашны бодлогод үйлчилж мөнгө авахаар улайран зүтгэж байгаа нь гамшгийн шинжтэй. Х Богдыг тодруулах үндэслэл ер байхгүй. Богд Монголд 8 удаа төрөх ёстой байсан. ихэнх нь наснаасаа өмнө бурхан болсон тул 9р богд гэж тоглоомын хүнийг гадны тагнуулын бодлогоор тодруулсон. одоо ахин тоглоом болох шаардлага байхгүй. Зүгээр л бурхныхаа сургаалийг судлаад дэлгэрүүлээд буян номоо сайн хийхэд болно.

      Хариулах

    • Зочин

      (103.57.94.101) 2015-11-13 10:29
      • 1
      • 4

      Шашин манай ард түмэнд юунд яаж тус болов.Хэт ихээр шүтэх нь нээх сайн зүйл биш байх.Ядахдаа бодлогоор оруулсан гэдгийг нь уншсан болохоор нэг тиймэрхүү байна.

      Хариулах

    • уянга

      (103.9.91.66) 2015-11-13 10:05
      • 0
      • 4

      За христийнхэн зөвшөөрөлгүй үйл ажиллагаа явуулж ард иргэдийн тархийг угааж хууль бус үйлдэл нь хэрээс хэтэрч байхад юм хэлэхгүй байж уламжлалт бурхны шашны талаар битгий ийм хачин юм яриж бай.

      Хариулах

    • Зочин

      (193.0.108.46) 2015-11-13 16:30
      • 1
      • 1

      Христүүдийг монголоос хөөн гаргах хэрэгтэй. Тэдний айл амьтанаар явж христийн шашин сурталчилж байгаа нөхдүүдийг ард түмэн хээрлүүлэх хэрэгтэй. Тэдний эх орноосоо хөөх хөдөлгөө өрнүүлэев Бусад ямарч шашиныхан айлын гэрт шашин сурталчилна гэж түрэмгийлдэг. Христйиг эх орноосоо хөөн гаргажь тэднийг цээрлүүлэх хэрэг.

      Хариулах

    • Зочин

      (193.0.108.46) 2015-11-13 16:33
      • 0
      • 1

      Бусад ямарч шашиныхан айлын гэрт шашин сурталчилна гэж түрэмгийлдэггүй. Христийхэнийг эх орноосоо хөөн гаргаж тэднийг цээрлүүлэх хэрэгтэй.Зөв санал байна. Христийн шашин монголд оруулж ирсэн эздийг бас цээрлүүлэх хэрэг. Эрхэм дарга нарыг

      Хариулах

    • Үүгий

      (202.131.242.83) 2015-11-13 11:56
      • 2
      • 2

      Яг уламжлалт байж чадах уу. Анх ямар зорилоготой орж ирээд монгол орныг минь хэдэн жил харийн дарлалд байлгасан билээ бас бодох л асуудал.

      Хариулах

    • Зочин

      (64.233.173.126) 2015-11-13 12:25
      • 0
      • 3

      Анх ямар зорилготойгоор хэн оруулж ирсэнийг нь мэдэж байгаа юм уу та өөрөө, таныхахр бол нөгөөл улиг болсон манжийн эрхшээлдл оруулсан гэх гэж байгаа биз.

      Хариулах

    • Зочин

      (202.9.41.4) 2015-11-17 23:19
      • 0
      • 0

      Za tegeed erhem lalariin bodloor yu yum de shariin shashiniig manjuud ulan huhuulen demjsen shaltgaan ni bur huhuulen demjsen ni ulig bishee lalaraa tuuh baihgui yu da

      Хариулах

    • зочин

      (183.81.169.24) 2015-11-13 09:42
      • 1
      • 6

      Бурхан шашныг ингэж хэт шүтэх нь буруу. Хичнээн олон хийд лам нар бий болов. Тэгээд олон тэргүүнүүдтэй. Сум болгон цэцэрлэг барихын өмнсүм барих болсон. Хүний ёс зүйд нөлөөлдөг боловч цөөхөн хүн амтай Монголын баялаг бүтээгчдийн тоо цөөрч л байгаа. Алив юм хэмжээнээсээ хэтэрхээр аюул. Бичигч бээр их уншиж тунгааж бичсэн бололтой. Хүндэтгэж байна. Өөр шашны урсгал эдийн засаг дээр тогтож ажиллаж байна. Анхаарах нь зүй. Бүгд лам болчихвол хэн бүтээх бэ.

      Хариулах

    • Зочин

      (202.170.82.41) 2015-11-14 10:09
      • 0
      • 1

      Хэн лам бол гэж албадаад бгаан зугээр л улс орон ажил торолдоо унэнч шудрга байлдаа. Солиороод ташуураад явчихийн бугдээрээ

      Хариулах

    • (202.9.40.203) 2015-11-13 16:10
      • 0
      • 2

      Лам болоогүй гээд юу бүтээж гийгүүлж байгаа юм бэ? Тэр таван толгойгоо хар.

      Хариулах

    • Зочин

      (103.10.23.193) 2016-05-10 14:10
      • 0
      • 0

      Одоогийн хамба нар бүгдээрээ шүгдэнг шүтдэггүй ер нь өөрийнхөө улсыг гэж боддог хүн лам нар дотор ч алга даа. Далай багш хориглоод байхад л хамба нараас шүтээд л баяжаад хүний буяныг сороод л байх юм даа.Тэр их хүч чадал оюун ухаанаа улс орондоо зориулаач дээ. гуйя Гадны луйварчингууд оюу толгой, таван толгой, баялагтай хайрхануудыг бүгдийг нь дараалан авч байна. Тэр уул аөйхаөны эзэн савдагийг нь унтуулчихдаг гэж яриад байх юм. Үнэн бол савдагийг нь сэрээгээд өөрийн баялагаа өөрийнхөө ард түмэнд зориулмаар байна.

      Хариулах

    • Зочин

      (103.10.23.193) 2016-05-10 14:14
      • 1
      • 0

      Чой хамба аа Далай багш үзтэж болохгүй гэсэн юм уу

      Хариулах

    • Зочин

      (103.10.23.193) 2016-05-10 14:41
      • 0
      • 0

      Учир утгбг нь сайн ойлгуулах нь хамба нарын үүрэг шүү дээ. Юуг яаж шүтэх нь хүний эрх гээд орхиж болохгүй шүү дээ.Шүтэх нь өөрийн чинь эрх гэсээр байгаад Мүүнийг шүтээд хүүхдүүдээ золиослох оо дөхлөө шүү дээ

      Хариулах

    • Зочин

      (139.5.217.58) 2017-04-25 21:09
      • 0
      • 0

      Хойд дүр тодруулна гэдэг шашны бизнес юм даа. "Түвдэд 7 жил" гээд Австрийн уулчин, Далай ламын англи хэлний багш байсан хүний ном баыдаг юм. Энэ номд Далай ламын институцын тухай хойд дүр тодруулах тухай их сонин бодитойгоор хөндлөнгийн ажиглагчийн байрнаас бичсэн ном байдаг юм. Жаахан хуудуутай ес жаяг болох тухай өгүүлсэн байдаг. Харин кинон дээр нь тийм нарийн юм гардаггүй. Ер ньхойд дүр тодруулна гэдэг үеэ өнгөрөөсөн мунхруулга юм.

      Хариулах