Утаанаас салахын тулд эхлээд цахилгаан халаалтын үнийг бууруулъя

Twitter Print
2014 оны 10-р сар 26-нд 10:38 цагт
Мэдээний зураг,

Азийн цагаан дагина гэгдэх Улаанбаатар хот сааралтаад хар саарал өнгөөр зүсээ хувиргаад багагүй хугацаа өнгөрч байгаа. Хотын удирдлагууд, сайд, дарга нар ч үүнтэй тэмцэх гэж байдгаа “барсан” гэвэл хилсдэхгүй. Хот утаатай болоход хамгийн их нөлөөлсөн нь автомашины яндангаас гарч буй утаа гэдгийг дөрвөн жилийн өмнө мэргэжилтнүүд тогтоож, гэр хорооллынхныг өмөөрч байсан. Харин одоо бүх зүйл эсрэгээрээ болжээ. Гэр хороолол хотын утааны дийлэнх хэсгийг нь бүрдүүлж байгаа нь маргашгүй үнэн. Шалтгаан нь тун энгийн. Нийслэл хот жилээс жилд өргөжин тэлж, тэр хэрээрээ гэр хороолол нэмэгдэж, бүр уул даваад талийгаад өгсөн гэж байгаа. Нэг дүүрэг л гэхэд 30 хороотой болох нь холгүй байгаа өнөөгийн цагт утаатай хэрхэн тэмцэх аргаа манайхан олохгүй байсаар дахиад л нэг жилийг үдэх нь.

Эхний гурван жилд манайхан утааг хэрхэн бууруулах аргыг судалж байна гэж зүгээр суугаад л харж байв. Улмаар сүүлийн 4-5 жилд боловсруулсан аргаа хэрэгжүүлж эхэлсэн. Харамсалтай нь, энгийн нүдээр харахад утаа өчүүхэн төдий ч багассангүй. Харин ч улам их нэмэгдэж байгааг өглөө гэрээс гарахдаа, орой харих замдаа мэдэрч байна. Ердөө ганцхан километр алхахад хоолой гашуу оргиж, хувцаснаас утаа үнэртэж байна. Энэ хэний буруу вэ? Арга хэмжээ авч чадаагүй дарга нарын буруу юу, аль эсвэл түүхий нүүрсийг их хэмжээгээр түлж буй гэр хорооллынхны буруу юу? Үүнд хэн ч хариулт өгч чадахгүй.

Иймд бүгд нийлж утааг бууруулах арга саам хайж эхлэв. Үүний эхлэл нь Нийслэлийн агаарын чанарын алба, Цэвэр агаар сантай хамтран утаа бага ялгаруулдаг зуух оруулж ирсэн. Түүнийг бид “утаагүй зуух” гэж нэрлээд байгаа юм. Гэвч уг бүтээгдэхүүн иргэдэд таалагдаагүй бололтой. Үр дүн нь ч бага гарсан. Тийм боловч өнөөдөр дахиад л нөгөө зуухаа тараасаар байна. Яг энэ зуухыг дагаад бизнесмэнүүд утаагүй гэх тодотголтой элдвийн зуух борлуулж эхэлсэн нь элдэв хэл ам дагуулж "гал дээр тос нэмэхтэй" адил болсон. Тиймээс иргэд утаагүй зууханд итгэхээ больжээ.

Хоёр дахь арга нь боловсруулсан түлш худалдаалах. Хэд хэдэн цэгт ийм түлш худалдаалж эхэлсэн ч сүүлдээ иргэдэд гологдсон. Ямар ч илчгүй гэх шалтгаанаар нийслэлийнхэн боловсруулсан түлшнээс татгалзаж, түүхий нүүрсээ түлж эхлэв. Аргаа барахдаа Ерөнхий сайд нь Багануурын нүүрсийг зах зээлийн үнээс арай доогуур үнээр худалдах шийдвэр гаргаж, дүүргүүдийн хороо бүрт 2-3 борлуулах цэгтэй болсон. Энэ нь утааг улам даамжруулж байгаа. Тэгвэл одоо дараагийн “хөзрөө” дэлгэх цаг нь болжээ. Тэртээ, тэргүй мөнгийг өчнөөн тэрбумаар үрээд амжилт олоогүй юм чинь дахиад хэдэн төгрөг гаргаад туршилт хийхэд гэмгүй биз. Магадгүй утаагүй зуух, боловсруулсан түлшнээс ч илүү байх юм билүү.

Хотыг утаанаас салгах хамгийн үр дүнтэй ажил нь Нийслэлийн гэр хорооллын айлуудын “янданг бөглөх” юм. Ингэхийн тулд гэр хорооллынхны цахилгааны үнийг хөнгөлөх хэрэгтэй. Юу вэ гэхээр, цахилгаан халаалтын системийг гэр хорооллын айлуудад нэвтрүүлж эхлэх. Одоогоор уг системийг нэвтрүүлсэн айлд цахилгааны шөнийн тарифын үнийг 50 хувиар хөнгөлж байгаа. Энэхүү хөнгөлөлтийг эдлэхийн тулд тухайн айл өрх Улаанбаатар цахилгаан түгээх сүлжээ хувьцаат компанитай гэрээ байгуулах ёстой. Энэ нь 18.00 цагаас 09.00 цаг хүртэл хүчинтэй. Тэгвэл уг хөнгөлөлтийн шийдвэрийг нэг мөсөн өөрчилж бүтэн өдрөөр нь болговол ямар вэ. Одоо нэг кв цахилгааны үнэ 79 төгрөг байгаа. Үүнийг 40 төгрөг болгоно гэсэн үг.

Нийслэлийн гэр хороололд амьдардаг айлуудын ердөө арван хувь нь цахилгаан халаалтыг амьдралдаа нэвтрүүлсэн байдаг юм байна. Ялангуяа Чингэлтэй, Сүхбаатар, Баянзүрх дүүрэгт ийм маягаар халаалтаа шийдсэн айл цөөнгүй. Ийм маягаар халаалтаа шийддэг айлууд сардаа 130 мянга орчим төгрөгийг зөвхөн цахилгаан хэрэглэсний төлбөрт төлдөг байх юм. Хэрвээ энэ үнийг дор хаяж 50 хувиар хөнгөлөх юм бол тухайн айлын цахилгаанд төлдөг үнэ сард 65 мянган төгрөг болно гэсэн үг. Гэхдээ бүтэн өдрөөр хөнгөлсөн тохиолдолд шүү дээ. Өмнө нь шөнийн тарифыг “тэг” болгох санал гаргаж байсан ч нэг их дэмжлэг аваагүй. Харин одоо 50 хувийн хөнгөлөлтийг судлаад үзэхэд гэмгүй санагдана.

Нэг айл дунджаар 250 мянган төгрөгөөр цахилгаан халаалтыг гэртээ суурилуулах боломжтой. Тохирч чадвал үүнээс ч хямд үнээр тавиулах боломж байгааг Зуун айл дахь барилгын материалын захаас мэдэж болно. 5х7, 7х9 хэмжээтэй байшинд бол 220, үүнээс том хэмжээтэй бол 380 вольтод суурилуулах хэрэгтэй. Нэгэнт утаанаас салах гэсэн чин хүсэл эрмэлзэлтэй л байгаа юм чинь үүнийг тал талаас нь судлаад, хэрэгжүүлээд үзэх хэрэгтэй.

Цахилгаан халаалттай байхад өвлийг өнтэй давах боломжтой. Өглөө бүр нүүрстэй зууралдаж цаг алдах шаардлагагүй. Дулаанаа ч шийдээд, утаагаа ч багасгах боломж нийслэлчүүдэд байна. Гагцхүү удирдах шатны дарга нарын зоригтой шийдвэр л хэрэгтэй байгаа юм. Бид хэдий хүртэл утаа гэж үглэж, утаанаас болж өвдсөн, зовсоноо ярих вэ. Утаагүй зуух, боловсруулсан түлш, гэрийн дулаалга, халдаг хулдаас гээд утааг багасгах олон янзын бүтээгдэхүүн зах зээлд худалдаалж байгаа. Харамсалтай нь үр дүн алга. Гэтэл дарга нар утаа буурлаа гэж яриад байдаг. Цахилгааны үнийг шууд дээр өгүүлсэн хэмжээгээр бууруулна гэдэг мэдээж хүндрэлтэй. Тэгвэл энэ компанийн алдагдлыг улсын төсөвт суулгаж өгвөл Улаанбаатар цахилгаан түгээх сүлжээ хувьцаат компани иргэдэд хөнгөлөлт үзүүлэх боломжтой болох юм гэж ярьж байна лээ. Утаанаас салахыг хүсэхгүй хэн байх вэ. Тиймээс хэрвээ ийм шийдвэр гаргавал нийслэлчүүд хоёр гараа өргөөд дэмжинэ гэдэгт итгэлтэй байна. Цахилгааны тарифыг бүтэн өдрийн турш 50 хувиар хөнгөлөх нь шөнийн тарифыг тэг болгосонтой агаар нэг гэдгийг төр, засгийн удирдлагууд ойлгоно биз.

Нийслэлчүүдэд үзүүлдэг хөнгөлөлтийн талаар Улаанбаатар цахилгаан түгээх сүлжээ хувьцаат компанийн Борлуулалт, бодлогын хэлтсийн ажилтнаас тодрууллаа.

- Цахилгаан үнийн урамшуулал хэдэн төгрөг байдаг юм бол?

Нийслэлчүүдийн цахилгааны хэрэглээ нь түлш болон цахилгаан халаагуур гэсэн хоёр хэлбэртэй. Энэ оны байдлаар 5,463 өрх цахилгааны хөнгөлөлтөд хамрагдсан байна.

- Хотын аль хэсэг хөнгөлөлтөд хамрагддаг юм бэ?

- Өнгөрсөн оныг хүртэл Улаанбаатар хотын бүх дүүргийн хороод уг хөнгөлөлтөд харъяалагддаг байсан. Харин өнгөрсөн онд Байгаль орчин, ногоон хөгжлийн сайд С.Оюун, Нийслэлийн засаг дарга Э.Бат-Үүл нарын тушаалаар үүнд хамрагдах хороодод өөрчлөлт орсон. Өөрөөр хэлбэл, зарим хороод цахилгааны хөнгөлөлтөөс хасагдсан.

- Цахилгаанаар халдаг халаалтын систем хэрэглэдэг иргэдэд ямар хөнгөлөлт, урамшуулал үзүүлдэг вэ?

- Эрчим хүчний зохицуулах хорооноос 2013 оны наймдугаар сарын 14-ний өдөр гаргасан 89 дүгээр тоот тогтоолоор цахилгаан халаагуур хэрэглэж байгаа гэр хорооллын айл өрхийн шөнийн тарифын мөрдөх цагийг 18-09 цаг байхаар баталсан. Харин урамшуулал олгох дээд хязгаарыг шөнийн цагаар 3000 квт хүртэл авах боломжтой. Цахилгааны үнийн хувьд тарифт тоолуурын өдрийн нэг квт/цаг нь 84 төгрөг, шөнийх 64 төгрөг байдаг, харин энгийн тоолууртай гэр хорооллын ахуйн хэрэглэгч 150 квт/цаг хүртэл 79 төгрөг, 151 квт/цагаас дээш 96 төгрөг 60 мөнгө төлнө. Энэ үнэ бол НӨАТ ороогүй дүн юм.

- Агаарын бохирдол ихтэй хэсгийн өрхүүд 50 хувийн хөнгөлөлт эдэлдэг гэсэн?

- Хуулийг баталсантай уялдаад “Нийслэлийн агаарын чанарыг сайжруулах хэсгийн гэр хорооллын өрхөд цахилгаан, эрчим хүчний үнийн урамшуулал олгох” тогтоол буюу “гэр хорооллын хэрэглэгч хүйтний улиралд ахуйн хэрэглээний болон халаалтын зориулалтаар хэрэглэсэн цахилгаан эрчим хүчний үнийг 50 хувиар бууруулна” гэж зааж өгсөн байдаг. Мөн Эрчим хүчний зохицуулах газар жил бүрийн зургадугаар сард уг урамшууллын дүнг тогтоож байгаа” гэв.

Тэгвэл энэ өвөл нийслэлийн утаа ямар хэмжээнд байгааг Ус, цаг уур орчны шинжилгээний газрын Агаарын чанарын мэргэжлийн албаны мэргэжилтэн Ж.Баярмагнайгаас тодруулав.

- Агаарын бохирдол өнгөрсөн жилтэй харьцуулахад ямар байгаа вэ?

- Өнгөрсөн жилийн энэ үеийн агаарын бохирдлыг харьцуулахад агаар бохирдуулах бодисын хүхэрлэг хийн агууламж 5.4 хувиар буурч, мөн азотын давхар ислийн агууламж 11 хувиар буурсан бол тоосонцрын агууламж 14.4 хувиар өссөн байна. Мөн байршилаар нь авч үзвэл Баруун дөрвөн зам орчимд бохирдолын хэмжээ өсчээ. Ерөнхийдөө салхигүй, салхины хурд харьцангуй бага тогтвортой байх тусам агаар дахь бохирдуулагч бодис нь шилжилт хөдөлгөөнгүй хургаж, хуримтлагдах нөхцөл бүрдсэнээр агаарын бохирдол мөн ихсэх боломжтой болдог.

- Агаарын чанарыг ямар багажаар хэмждэг вэ?

- Одоогоор агаарын чанарыг "харуул" гээд багажаар хэмжилт хийж байгаа. Нийт арван "харуул"-ын зургаа нь автомат, дөрөв нь гар аргаар буюу лабораторид шинжилгээ хийж хэмждэг. Автомат "харуул" нь газар дээр нь хэмжилт хийж, 15 минут тутамд дүнгээ боловсруулдаг юм.

- Улаанбаатар хотын хамгийн их агаарын бохидолтой хэсэг аль хэсэг байна вэ?

- Манай "харуул"-ын дүнгээс харвал Зуун айл орчимд хүхэрлэг хийн агууламж өндөр байдаг бол Баруун дөрвөн зам орчимд автомашины хөдөлгөөнтэй холбоотойгоор азотын давхар ислийн агууламж өндөр байдаг.

Ерөнхийдөө эх үүсвэртэйгээ шууд холбоотойгоор гэр хорооллын ойролцоо томоохон хонхор, хөндийд байрлах хэсгүүд их бохирдолттой байдаг.

Д. Энхнаран 

Эх сурвалж: www.mongolcom.mn

 

 

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.