Будапештын гүүрүүд

Twitter Print
2020 оны 12-р сар 20-нд 14:00 цагт
Мэдээний зураг,

(Таны амралтанд бас мэдлэгт зориулав.)

Будапешт хотын гайхамшиг бол Дунай мөрөн бөгөөд Мөнгөн Дунайн 2 эрэг даган оршиж байсан Пешт, Буда, Обуда хотууд нэгдэн Будапешт хотыг байгуулсаныг урд нь бичсэн билээ. Саяхан нэг Будапештэд байдаг залуутай ярьж байхад "ногоон гүүр, цагаан гүүр" гэх мэтээр гүүрүүдийн нэрийг мэдэхгүй байсан учраас мэдлэгт дусал нэмэр хэмээн энэ мэдээллийг оруулав. Будапешт хотод, Унгар улсад хэдэн жил сар амьдарчихаад гүүрнүүдийнх нь нэрийг мэдэхгүй бол хэцүү юм болно бизээ.

Будапешт хотод Дунай мөрөн дээгүүр хэдэн гүүр байдаг вэ?

Будапешт хотод 13 автозамын, 2 төмөр замын гүүр байдаг. Эдгээрээс 7 нь хотын төв хэсгээр нийтийн тээврээр зорчих хэсэгт байдаг. Хойноос нь эхлэн нэрлэвэл Арпад гүүр (Árpád híd), Маргит гүүр (Margit híd) Гинжит гүүр (Lánc híd), Эржебет гүүр (Erzsébet híd), Эрх чөлөөний гүүр (Szabadság híd), Петофи гүүр (Petőfi híd) Ракоци гүүр (Rákóczi híd) байрладаг. Эдгээр гүүр тус бүр өөрийн түүх, онцлогтой бөгөөд Будапешт хотын түүхийг мэдье гэвэл эхлээд гүүрнүүдийн түүхийг судлах хэрэгтэй. Эдгээр гүүрнүүд зөвхөн түүх өгүүлээд зогсохгүй архитекторын, урлагын гайхамшигт бүтээлүүд, түүхэн дурсгалууд юм.

Будапештын хотын төдийгүй Дунай мөрөн дээр баригдсан анхны байнгын чулуун гүүр нь Гинжит гүүр (Lánc híd, Chain bridge) юм. Сиченьи гүн (gróf Széchenyi) буюу дэлхийн хамгийн алдартай Унгар хүн гэж алдаршсан улс төрчийн санаачлага, зүтгэлээр баригдсан классик загварын энэ гүүр 1840 онд баригдаж эхлээд 1849 оны 11 сард ашиглалтанд орж байжээ. Энэ гүүрийг барихад нийт 6.575 сая алтан форинт зарцуулагдсан бөгөөд хамгийн их хөрөнгө оруулсан барон Шина Дьөрдь (Báró Sina György) гүүр ашигласаны төлбөрийг 87 жилийн турш авахаар тохиролцож байжээ. Гүүрээр гарсан хүн бүр тодорхой төлбөр төлдөг байсан ба Шина гэр бүлийнхэн 20 жилийн дараа 1867 оны хуулийн дагуу ЗГ-т энэ эрхээ худалдаж байсан түүхтэй. Ер нь Будапештын бүх гүүрүүдийг парламентаас батласан хуулийн хүрээнд барьж байгуулж ирсэн нь сонирхолтой байдаг.

Гинжит гүүр 380 метр урттай, өргөн нь 14,8 метр юм. Гинжит гүүртэй холбоотой нэгэн сонирхолтой домог яриа байдаг нь гүүрний 2 талд байрлах 4 арслангийн хэл нь харагддаггүй. Арсланг барьсан барималч хэлийг нь хийхээ мартсанаа гүүрний нээлт хийхээс хэдхэн цагийн өмнө мэдээд гүүрнээс үсэрч амиа хорлосон гэсэн домог юм. Гэвч энэ нь хэн нэгний бодож олсон яриа бөгөөд арсланг бүтээсэн Маршчалко Яанош (Marschalkó János) 1878 он хүртэл амьдарсан төдийгүй, "арслангийн хэл аман дотроо байгаа" гэж хэлдэг байжээ. Гинжит гүүр нь Будапештын анхны гүүр төдийгүй, Будапештын ер нь Унгар улсын, Унгар үндэстний бэлэг тэмдэг болсон байгууламж юм. Ийнхүү Дунай мөрөн дээр байнгын чулуун гүүр баригдсанаар Буда-Пешт хоёр хот холбогдох болсон төдийгүй Дунай мөрнөөр усан онгоц тасралтгүй зорчих боломжтой болсон нь эдийн засгийн асар том ач холбогдолтой болж Будапешт хот Европын томоохон хотуудын нэг болох суурийг тавьсан юм.

Гинжит гүүрний дараа 1876 онд Маргит гүүр ( Margit híd,Margaret bridge) 1896 онд Ференц Ёожеф хааны гүүр (одооны Эрх чөлөөний гүүр) 1903 онд Эржебет гүүр ( Erzsébet híd, Elizabeth bridge) тус тус баригджээ. Сүүлийн 2 гүүр тухайн үеийн Австри-Унгарын эзэн хаан, хатан хаан 2-ын нэрээр нэрлэгдсэнийг анзаарч байгаа байх. Өөрөөр хэлбэл монголчуудын Сиси хатан хэмээн сайн мэдэх Эржебет хатны нэрээр нэрлэгдсэн гүүр юм.

Дараа нь 1937 онд тухайн үедээ Хорти Миклошийн гүүр нэртэйгээр одоогийн Петофи гүүр баригдсан юм. (Хорти Миклош нь 1916-1940 оны хооронд Унгарын төрийн тэргүүн байсан, Петофи Шандор бол манай Д.Нацагдоржийн адил алдарт яруу найрагч, эх оронч хүн юм.) Мөн Маргит гүүр нь монголчуудын дайралтын үед хаан ширээнд сууж байсан 4-р Бела-ийн охин ариун Маргитын нэрээр нэрлэгдсэнийг олон удаа бичиж байсан.

Харамсалтай нь эдгээр гүүрнүүд дэлхийн 2-р дайны үеэр бүгд устаж үгүй болсон билээ. Бүр тодруулбал 1944 оны 11 сарын 4-нд Маргит гүүрийг, 1945 оны 1 сарын 14-нд Хорти Миклошийн гүүрийг, 1 сарын 16-нд Ференц Ёожефийн гүүрийг, 1 сарын 18-нд Эржебетийн болон Гинжит гүүрийг тус тус дэлбэлэн нураажээ. Ийнхүү дэлбэлэх болсон шалтгаан нь немцүүд оросын цэргүүдийг Дунай давуулахгүй гэж, оросууд германы цэргийг зугтаалгахгүй гэж оролдож байсантай холбоотой. Ингээд дайны дараа бүх гүүрүүдээ үндсэн загвараар нь сэргээн босгосон бөгөөд гагцхүү Эржебет гүүрийг цоо шинэ орчин үеийн загвартай болгрн өөрчилжээ. 1946 онд Эрх чөлөөний гүүр (Szabadság híd, Liberty bridge), 1948 онд Маргитийн гүүр, 1949 оны 11 сарын 20-нд анх байгуулагдсаных нь 100 жилийн ойгоор Гинжит гүүрийг, 1952 онд Петофи гүүрийг, 1964 онд шинэчилсэн Эржебет гүүрийг тус тус ашиглалтанд оруулж байжээ. 1950 онд шинээр Маргит арлын хойд талд Арпад гүүрийг (Árpád híd), 1990 онд Деак Ференц гүүрийг, 1996 онд Ракоци гүүрийг (тухайн үедээ Ладьманьоши гүүр гэдэг нэртэй байсан) хамгийн сүүлд 2008 онд Медьери гүүрийг (Megyeri híd) тус тус ашиглалтанд оруулаад байна. (зургуудаас Будапештын үзэсгэлэнт гүүрнүүдийг үзээрэй.)

Гүүр гэдэг хоёр биенээ үргэлж харж байдаг ч хэзээ ч уулздаггүй гэгдэх эргүүдийг холбож, хүн зон, эдийн засаг бас бус бүхнийг нийлүүлж холбож байдаг буянтай сайхан байгууламж юм. Хүн хооронд, ард түмнүүд хооронд, соёл уламжлал хооронд, бизнес үйлдвэрлэл хооронд гүүр болох буянтай сайхан ажил хүн бүхэнд оногдож байна. Амралтанд тань зориулж Будапештын гүүрнүүдийн тухай маш товчхондоо ийм байна. Унгарт буй оюутан, залуус иргэд маань гүүр бүрийг нэрийг тогтоож, түүхийг нь тодлон судлана бизээ.

Зэнээмядарын Батбаяр Будапешт хот, Унгар улс

 

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.