Коронавирустай тэмцэхэд зөв бодлого чухал

Twitter Print
2020 оны 12-р сар 01-нд 09:39 цагт
Мэдээний зураг,

Сүүлийн үед коронавирусын халдварыг Монгол улс дотооддоо алдсан цагаас хойш энэ талаар олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл, нийгмийн сүлжээгээр асар их өөр хоорондоо зөрүүтэй мэдээлэл тархаад байна. Энэ талаар яваад байгаа зөрүүтэй мэдээллүүдийн цэгцлэхэд нэмэр болох үүднээс ХБНГУ-д коронавирустай тэмцэж байгаа сүүлийн 7-8 сарын арга хэмжээнүүдийн жишээнд тулгуурлан монголынхоо ард иргэд болон шийдвэр гаргагчид тус дэм болох болов уу гэсэн сэтгэлээс энэхүү мэдээллийг бэлтгэлээ.

Манай улс коронавирусийг дотооддоо алдаад байгаа энэ цаг мөч дэлхийг хамарсан цар тахалын нэгдүгээр давалгаа  бус хоёрдугаар давалгааны үед таарч байна. Нэгдүгээр давалгаанаас хойш хоёрдугаар давалгаа эхэлтэл өнгөрсөн хэдэн сарын турш манай улс бусад орнуудын адилаар коронавирустай тэмцэх тодорхой туршлага хуримтлуулсан байгаа. Ялангуяа өндөр хөгжилтэй улс орнууд энэ хугацаанд коронавирустай холбоотой олон асуудалыг шинжлэх ухаанчаар судалж тодорхой үр дүнд хүрлээ. Жишээлбэл ХБНГУ  цар тахалын 2-р давалгаатай бодлоготой, төлөвлөгөөтэй тэмцэж байна. Үүний дүнд ХБНГУ-д нэгдүгээр давалгааны үед коронавирусын халдвар авсан хүмүүсийн 4,7% нь нас барж байсан бол хоёрдугаар давалгааны эхэн буюу 10 сард  энэ тоо дунджаар 0,4% болж буурлаа.

Энэ хэдэн сарын хугацаанд тус орны мэргэжлийн байгууллагууд шинжлэх ухаанч судалгааны ажлуудыг их явуулсан бөгөөд эдгээр материалын ихэнх нь интернет орчинд нээлттэй байгаа бөгөөд бидэнд гарын авлага болохоор юм. Дүгнэж хэлбэл хоёрдугаар давалгааны үед ухаанаа уралдуулж чадвал цар тахалыг хохирол багатай давах боломж бидэнд нээлттэй байна. Ухаанаа уралдуулах гэдэг нь нэгдсэн нэг бодлоготой, асуудалд шинжлэх ухаанчаар хандахыг хэлнэ. Шинжлэх ухаанчаар коронавирустай тэмцэхийн тулд доор өгүүлсэн цөөн асуудлуудад юуны түрүүн нийгэмээрээ нэгдсэн зөв ойлголттой болох шаардлага байна.

Нэгдүгээрт: Коронагийн хадвартай хүн бүрийг өвчтөн гэж нэрлэх нь ташаа бөгөөд тэд бол халдвар тээгчид юм. Коронавирус хүний биед ороод зарим тохиолдолд, ялангуяа дархалаа султай биед нэвтэрч уушигны хүнд өвчин үүсгэж байгааг нь ковид-19  өвчин гэж нэрлэдэг. Коронавирус ба ковид-19 гэдэг ойлголтыг хооронд  нь хольсоноос үүдээд халдвар тээгч бүрийг заавал эмнэлэгийн орчинд эмчлүүлэх хэрэгтэй өвчтөн гэдэг ташаа ойлголт яваад байна. Үүний зэрэгцээ өвчний ямарч шинж тэмдэггүй халдвар тээгчийг хүртэл хүнд өвчтөн мэт тооцоод байгаа нь буруу ташаа ойлголт юм. Энэ нь иргэдийн хооронд үл ойлголцол бий болгох, даамжирвал үзэн ядалт уруу хөтлөх юм. Коронавирусын халдварын тархалтын хурд нь ханиад томууны улиралд эрс ихэсдэг бөгөөд олон хүний биед өвчин өдөөх, хууч өвчнийг сэдрээх аюулыг нэмэгдүүлдэг тул  тухайн орон нутаг дахь эмнэлэгийн хүний болон багаж төхөөрөмжийн  нөөцийг шавхах эрсдэлд хүргэдэг. Үүнийг хүн төрөлхтөн ковид-19 ийн хор уршиг цар тахалын хэмжээнд хүрлээ гэж дүгнэдэг.

Хоёрдугаарт: Эрсдэлийг тогтоох шалгуур. Ямар үед хөл хориог хатуу тогтоох юм, хэдийд нь үүнийг сулруулах юм гэдэгийг тогтоодог математикийн стастикт суурилсан тоон хэмжүүрүүдийг гаргаж хэрэглэх шаардлага байна. ХБНГУ-д аливаа хот суурин газрын 100.000 хүн тутамд долоо хоногт 50 иас олон халдварын тохиолдолд бүртгэгдэж  байвал тухайн хот суурин газарт эмнэлэгийн ачаалал хүндэрнэ гэж үзээд хөл хориог тодорхой зэрэглэлд хийдэг. Ийм хэмжүүр тоог гарган авахдаа тухайн улс орон, хотод байгаа эмнэлэгийн тоо, түүнд байгаа эмч сувилагчийн болоод техник төхөөрөмжийн нөөцөд суурилуулах юм.

Энэ хэмжуур дээр нэмээд нөхөн (дахин) үржихүүн тоо гэсэн бас нэг шалгуурыг хэрэглэдэг. Уг тоо нь нэг халдвар тээгч хүн дунджаар хэдэн хүнд вирусыг тараасныг илэрхийлдэг. Энэ тоог халдварын талаар цугларсан тоон өгөдлийг магадлалын онолоор боловсруулах замаар гарган авах бөгөөд энэ тоо 1-тэй тэнцүү үед халдвар авсан хүний тоо өөрчлөгдөөгүй, 1-ээс дээш гарвал халдварын тоо нэмэгдэхийг харуулна. Харин уг тоо 1-ээс бага тэг үрүү тэмүүлж байвал халдварын тоо буурч байгаа бөгөөд ямар хугацаанд энэ тоо буурч байгаагаар коронагын эсрэг явуулж байгаа тухайн арга хэмжээг хэр зэрэг үр дүнтэй байгааг дүгнэж болдог. Мөн энэ тоо нэгээс бага үед хөл хорио тогтоох шаардлагагүй гэж үздэг. Энд өгүүлсэнтэй төстэй шинжлэх ухаанд суурилсан, тооцоо судалгаагаар гарган авсан шалгуур хэмжүүртэй байх нь шийдвэр гаргагчидын ажилд ач холбогдол өндөртэй. Үүн дээр нэмээд ХБНГУ-д коронавирусны халдвартай гэж бүртгэгдсэн хүмүүсийн хэдэн хувь нас барсан гэдгийг харуулсан тоо байдаг. Уг тоо мөн л хөл хорио тогтоох шаардлага үүссэн үед хэрэглэдэг хэмжүүр болдог. Иймэрхүү тоон хэмжүүр бодож олоход их дээд сургуулийн математикчидыг дайчлах шаардлагатай.

Гуравдугаарт: Оношлогооны багаж. Оношлогооны багажны тоо хүрэлцээ, хүчин чадал, хурд, чанар нь дэлхийн жишигтэй харьцуулбал ямар байгаа талаар мэдээлэл нийтэд ил байвал зүйтэй. Хэрэв хүн амдаа харьцуулбал хангалттай хэмжээний оношлуурын хүчин чадалтай байвал сэжиг илэрсэн орон нутагт нийтээр нь оношлогоонд хамааруулж халдвар тээгчдийг эрт үед нь хугацаа алдалгүй тогтооно. Ийм арга нь бидний одоо хэрэглээд байгаа хавьтал бүрийг хайх аргатай харьцуулбал цаг алдахгүй хавьгүй өгөөжтэй арга.

Оношлогооны аппаратын талаар судлаач Др.Д.Нямбаяр хэвлэл мэдээлэлд монголчуудтайгаа баг болж бүтээсэн оношлогооны нарийвчлал өндөртэй, хурдтай алсдаа өөр төрлийн вирусны оношлогоонд хэрэглэж болохоор универсал хэрэглээтэй багаж бүтээсэнээ удаа дараа мэдэгдлээ. Хэрэв тэднийг санхүүжүүлээд өгвөл Монгол улс дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллагад өөрийн оношлууртай улсын тоонд орох асар чухал боломжийн талаар олон удаа мэдэгдлээ. Гэтэл холбогдох яам агентлагууд нь яагаад энэ асуудалыг шалгаад анхааралаа хандуулахгүй таг чиг байна вэ.  Тэгсэн хэрнээ саявтархан олон нийтийн тв-ээр шинжлэх ухааны академи эсрэг биетийн оношлгооны багаж бүтээнэ, түүгээрээ вакцины үйлчилгээ ямар буйг хянана гээд мэдээлсэн. Гэтэл эсрэг биетийн оношлогооны ижил багажыг ХБНГУ-д Рош компани өнгөрдөг 5 сараас зах зээлд сар тутам 3 саяыг нийлүүлнэ гэсэн төсөл сүртэй эхлээд сураггүй болсон. Энэ юуг өгүүлнэ вэ. Одоо оройтойгүй байгаа тул өөрсдөө оношлогооны багажтай болох талаар ухаанаа уралдуулмаар байна. Энэ асуудал ач холбогдолоороо вакцинаас хамаагүй өмнө эрэмбэлэгдэх юм.

Дөрөвдүгээрт: Халдвар тээгч болон тусгаарлах орчин. Ер нь коронавирусын халдвар тээгч хүн ямар хугацаанд дамжуулагч болдог, ямар хугацааны дараа аюулгүй зөвхөн тээгч болдог, халдварыг хүн давтан авч болох уу, тэгвэл тэр хүн зөвхөн тээгч үү эсвэл дамжуулагч уу гэм мэтийн асуудлуудад вирус судлаачид цэгцтэй тайлбар өгөх нь иргэдэд асуудлыг зөв ойлгоход тустай. Үүний зэрэгцээ шийдвэр гаргагчидад ч тус болно. ХБНГУ-д оношлогоогоор коронавирустай нь нотлогдсон хэдий ч аливаа зовиур, өвчний шинж тэмдэггүй иргэдийг гэрийн хорионд 14 хоног хугацаанд байлгаад давтан шинжилгээнд хамаруулж сөрөг гарвал эргээд ажил сургуульд нь явахыг зөвшөөрдөг. Энэ аргаар тэмцэхийн урьдчилсан нөхцөл нь оношлогооны багажны чанар нарийвчлал өндөртэй байх хэрэгтэй болно. Гэрийн хорионы давуу тал нь өвчний шинж тэмдэггүй  халдвар тээгчийг эмнэлэгт аваачиж хурц хэлбэрийн өвчинүүдтэй холихоос сэргийлдэг үр дүнтэй арга юм. Харин гэрийн хорионы дэглэмийг санаатай зөрчсөн хүнд өндөр мөнгөн торгууль ноогдуулж хяналтаа тогтоож тэмцдэг.

Тавдугаарт: Ариутгал. Бага насны хүүхдийн гарыг шингэн савангаар уу тосон гаралтай хатуу савангаар угаалгах уу, савандаад угаасан гарыг ариутгагч бодисоор нэмж ариутгах нь зөв үү, мөн хэт халуун усаар угаах нь гарны арьсыг хэрхэн гэмтээж болох, гэртээ байхдаа хэт олон давтамжтай гараа угаах нь зөв үү гэдэг асуултуудад мэргэжилтэнүүд сайн цэгцтэй мэдээлэл иргэддээ өгөх хэрэгтэй байна. Түүний зэрэгцээ манай улсад гар ариутгагч бодисуудыг хаанаас нийлүүлж байна, тэдний чанарын баталгаа болон арьс гэмтээхгүй гэдэг эрүүл ахуйн баталгааг ямар албанаас хянаж байгаа вэ гэдэгт цэгцтэй зөв мэдээлэл дутагдаж байна. Мөн ямар тохиолдолд өрөө тасалгааны ариутгал шаардлагатай вэ, коронавирус аливаа гадаргуугаар дамждаг нь батлагдсан уу, Улаанбаатарт тв ийнхэн студи-ээ өдөр бүр ариутгуулж байгаа нь зөв үү, гэтэл яагаад Германд тасалгааны цонхоо 30 мин тутамд нээж  5 минутаар нэвт салхилуулах замаар өрөө тасалгаагаа ариутгахыг мэргэжилтэнүүд зөвлөөд байна гэдэгт асуултуудад мэргэжилтэнүүд цэгцтэй зөвлөгөө өгөх хэрэгтэй байна. Өөр нэгэн чухал зүйл бол аяга тавагыг өндөр температуртай усанд ариутгах цаашлаад сав угаагч машинд уураар угааж ариутгахыг хоолны үйлчилгээ явуулдаг газрууд, сурагчдынхаа өдрийн хоол цайг бэлтгэж байгаа сургуулиуд стандарт болгон хэвшүүлбэл коронавирус төдийгүй олон төрлийн халдвартай вирус бактерийг устгахад хэтдээ хэрэгтэй юм. Энэ бол албан тасалгааг химийн бодисоор шүршихээс эрэмбээрээ өмнө нь явах учиртай.

Зургаадугаарт: Амны хаалт. Зуны дэлгэр цагт задгай агаарт алхахдаа амны хаалтыг заавал зүүх хэрэгтэй эсэх, энэ нь настай хүн,  бага насны хүүхдэд ямар сөрөг нөлөөтэй эсэх, хэрэв бид нийтийн унаа худалдаа үйлчилгээний газарт л иргэдээ амны хаалтыг нь хатуу хяналттай зүүлгүүлээд харин агаарт алхахдаа хаалтаа зүүх эсэхийг өөрсдөөр нь шийдүүлсэн бол иргэд хаалт зүүхээсээ тэгтэлээ залхах байсан уу гэдэгт шийдвэр гаргагч нар бодох хэрэгтэй болов уу. Мөн бидний хэрэглэж байгаа гаднаас оруулж ирсэн амны хаалтны чанар эрүүл ахуйн шаардлагад хүрч байна уу, үүнийг хэн хянаж байгаа вэ гэдэгт хариуцдаг албад тайлагнаж байвал зүйтэй.

Долдугаарт: Вакцин. АНУ зэрэг халдвар  өвчлөл өндөр байгаа улсын хувьд аливаа вакциныг гаруут нь авах гэдэг бол ойлгож болох асуудал.  Харин Монгол улсын хувьд бид нар гаруут яаран нь авч туршдаг нь зөв үү, яагаад бид чанар нь бусад улсуудад туршигдаад хүлээн зөвшөөрөгдөөд ирэх үед нь, үнэ нь буугаад хямд болохоор нь авч болохгүй гэж. Хэрэв үнэхээр авах шаардлага гарвал олон улсад бүгдэд нь хүлээн зөвшөөрөгдсөн вакциныг авахгүй бол ойрын ирээдүйд гадаадад зорчихын тулд хүлээн зөвшөөрөгдсөн вакциныг хийлгэсэн байх болзол тавьдаг цаг айсуу. Вакцины сонголт, худалдан авалтыг хэн хариуцах ёстой вэ гэдэг асуудалд иргэдийн дунд цэгцтэй зөв мэдээлэл ус агаар мэт хэрэгтэй байна.

Төгсгөл.  Манай шийдвэр гаргагчид бүх зүйлийг зөвхөн олон улсын эрүүл мэндийн байгууллагын заавраар хийж байна гэж сүүлийн өдрүүдэд тоть мэтээр давтаад байна. Тэд маань бие даасан бодлогогүй, зүгээр л бусадын заавраар ажлаа явуулаад, шийдвэрээ гаргаад байдаг хүмүүс  юмуу гэдэг бодол төрөх боллоо. Эсвэл тэд алсдаа бусдад алдаагаа тохох арга мэхээ хайгаад байна уу гэдэгт хэрсүү иргэд та нар бодож явах илүүдэхгүй. 

Хэрэв та хүсч байвал ХБНГУ-ын вирус судлаач эрдэмтэдийн бичсэн, ярьсан материал интернет орчинд нээлттэй байна. Тухайлбал вирус судлаач Др.Дростен 1-р давалгааны хүнд цаг үед подкаст-аар өдөр бүр цуврал ярилцлага өгч нийгэмд үүссэн коронавирусыг тойрсон буруу ташаа ойлголтыг цаг алдахгүй залруулж байгаа материалаа youtube-д байрлуусан байгаа. Ийм шинжлэх ухаанч мэдээлэл иргэдийг хий айдаснаас ангид зөв мэдээлэлтэй байлгахад маш тустай байдаг.

П.Давааням   

Герман улс

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.
    • Зочин

      (64.119.17.183) 2020-11-24 11:30
      • 2
      • 0

      Маш сайхан санаанууд өгчээ. Улс орон болгон ковидтой хэрхэн тэмцэж, амжилт олж байгаа талаар сайн судлаж хэрэгжүүлбэл амжилт олно.

      Хариулах

    • Зочин

      (65.74.233.194) 2020-11-24 11:04
      • 2
      • 0

      Yyniig heregjyyleechee Hyatadiin vakitsiniig yasan ch hiilgej bolohgyi gej bodoj bna

      Хариулах