О.Чулуунбат: Н.Энхбаяртай санал зөрөлдсөн

Twitter Print
2014 оны 11-р сар 19-нд 15:10 цагт
Мэдээний зураг,

Эдийн засгийн хөгжлийн дэд сайд асан О.Чулуунбаттай уулзаж ярилцлаа.

-Сүүлийн нэг сарыг монголчууд улстөржиж өнгөрөөлөө. Засгаа огцруулж, одоо хэр нь Ерөнхий сайдаа томилж чадахгүй байна. Ингэх тусам  хөрөнгө оруулагчид дахиад л хүлээлтийн байдалд шилжчихлээ?

-Манай улс төр нэлээд халуухан байна. Дэлхийн эдийн засаг сайнгүй, манай өөрийн эдийн засаг тун хүндхэн, олон улсад өрсөлдөх чадвараа хадгалах чухал үед улс төрийн хямрал бий боллоо. Одоо дараагийн Ерөнхий сайдаа эртхэн томилох нь бидэнд маш чухал юм.

Эдийн засгийн хувьд ерөнхийдөө муу үзүүлэлт үзүүлж байгаа. Гадаад хөрөнгө оруулалт муудсан, төсвийн орлого тасарсан гээд сөрөг үзүүлэлтээс салахаа байлаа. Гэхдээ нэг эерэг тал нь гадаадад Монголын нэр хүнд өсч байна. Өнгөрсөн намар Хятад, Орос гэсэн дэлхийн хоёр их гүрний удирдагч Монголд айлчиллаа. Нэг жилд, хэдхэн хоногийн зөрүүтэй олон улсад нөлөө бүхий хоёр том удирдагчийг урьж авчирна гэдэг үнэхээр том сурталчилгаа. Энэ сурталчилгаан дээр дөрөөлж, Монгол Улс хөгжих ёстой. Өнөөдөр бид жижигхэн хов, хорын асуудал яриад суух цаг биш. Улстөрчид маань алсыг харж, хоёр том удирдагчийн амласан, гарын үсэг зурсан гэрээ хэлэлцээрүүдээ урагшлуулахын тулд чармайж байх цаг. Нэгэнтээ одоо засаг огцорсон. Тиймээс дараагийн хүнээ хурдан томилоод ажлаа маш хурдан хугацаанд амжуулах.  Хятадын дарга бидэнд далайд гарах гарцыг нээгээд өгчихлөө. Бид тэр боломжийг л маш хурдан, маш өгөөжтэй ашиглах ёстой. Түүнээс хоёр хуваагдаж, ард түмнээрээ улстөржиж, галзуучуудын эмнэлэг шиг байхаар бүгд урдахаа хийгээд, урагшаагаа харж зүтгэвэл манайх шиг том зах зээлд ойрхон жижиг эдийн засаг дорхноо л босоод ирнэ.

-Эдийн засгийн хямралын талаар хүн болгон ярьж байна. Харин гарц нь юу вэ гэдгийг ярих хүн алга. Хямралаас хамгийн богинохон хугацаанд гарах боломж юу байна?

-Нэгд, эв нэгдэл. Бид гуравхан саяулаа. Гэтэл хэд хуваагдаад, бүгд улстөржөөд, улс төрөөс өөр юм хийхээ болилоо. Хямралаас гарахын тулд аль ч улс эв нэгдлээ хичээдэг. Хагарч бутарсан улс хөгжсөн, хөлжсөн түүх дэлхийд байдаггүй. Миний хувьд хамгийн түрүүнд баялгаа эдийн засгийн эргэлтэд оруулах хэрэгтэй гэж бодож байна. Гадны хөрөнгө оруулалтыг яаралтай татахын тулд улс төрийн тогтвортой байдлыг бий болгох нь чухал. Үүний дараа боломжуудыг маш сайн ашигла. Хоёр хөрш маань бидэнд боломжийг олгосоор ирсэн. Тэр боломжуудаас бид маш багыг нь ашиглаж байгаа нь дэндүү харамсалтай байна. Улстөрчид өнөөдөр засгаа яаж эмхлэх вэ гэж толгойгоо гашилгаж суух үе биш шүү дээ. Яаж бид хурдан хугацаанд далайд гарах вэ, яаж хямдхан эрчим хүчээр улс орноо хангах вэ, яаж хөрөнгө оруулагчдыг тогтоох вэ гэсэн асуудлаа ярилцаад, хэдэн жил болж байгаа төслүүдээ урагшлуулахын тулд зүтгэж байх учиртай. Төмөр зам алга. Дэд бүтэцгүй хэрнээ далайд гарна гээд л хөл нүцгэн дэвхцээд байгаа хүмүүс. Далайд манайхаар дамжиж гарч болно гэж урд хөрш зөвшөөрлөө өгчихлөө. Нүүрсийг чинь худалдаж авъя гэсэн санал тавьж байна. Далайд нүүрсээ хүргээд ир бид авъя гэж солонгос, япончууд гуйж байна. Гэтэл ингээд хэрэлдсээр байгаад гарц үгүй, орц ч үгүй хоцрох магадлал өндөр байна шүү дээ.

-Өнгөрсөн долоо хоногт УИХ эзэнгүй төсөв баталлаа. Ерөнхий сайдгүй, Сангийн сайд нь байхгүй нөхцөлд төсөв баталлаа?

-Манай эдийн засгийн тогтолцоо өөрөө асар их асуудалтай байна. УИХ нь улстөржих газар мөн үү, мөн. Парламент хуулиа баталдаг, хэрэгжүүлэлтэд нь хяналт тавих ёстой. Олонх бодлогоо оруулж ирдэг, цөөнх түүн дээр тоглолт хийдэг нь байдаг л үзэгдэл. Гэхдээ өнөөдрийн нөхцөлд манай Их хуралд байгаа хэд бүгдээрээ төсөвчин, тендерчин болоод явчихлаа шүү дээ. Тийм ч учраас том компаниуд төлөөллөө УИХ-д “шахаж” байна. Энэ л эдийн засгийг хорлоод байгаа юм. Том компаниудын эрх ашгийг тэнд хамгаалаад сууж  байгаа нөхдүүд эдийн засгийн шударга өрсөлдөөний тухай ярьж чадахгүй. Миний хэлэх гээд байгаа зүйл бол мөнгө, улс төр хоёрыг ялгах цаг болсон. Бид одоо олон жил “оля”-нуудыг сонголоо. Олон ч том тендерээр хөлжүүллээ. Одоо болсон. Мөнгө нь мөнгөө хөөгөөд улс төр нь улс төрөө хөөх шаардлагатай байна. Тиймээс ирэх 2016 оны сонгуульд том компанийн төлөөллүүд, эздийг биш эрүүл харж, сэтгэдэг хүмүүсийг л УИХ-д сонгох ёстой. Ингэвэл эдийн засаг хөгжинө. Нөгөө талаар бодлого хэрэгжүүлэх ёстой яамдууд мөнгө тараадаг газар болсон. Боловсролын яам хаа байсан Баян-Өлгийд байшин барих тендер зарлах нь буруу. Үүний оронд багш, сурагчдын хичээлийн хөтөлбөр, яаж дээд сургуулийг чанаржуулах вэ, яаж хүүхдүүдээ бүгдийг нь цэцэрлэг, сургуульд хамруулах вэ гээд аж ахуйн биш бодлогын чанартай зүйл ярьж байх ёстой. Өнөөдөр манай Эрүүл мэндийн яам тендер хуваадаг, эм зардаг газар болсон. Уг нь Эрүүл мэндийн яам Монгол Улсад ямар өвчин газар аваад байгаа талаар ярилцаж, ямар аргаар яаж эмчлэхээ шийддэг газар байх учиртай юм. Бусад улсад ийм л байдаг юм билээ.

-Манай аж ахуйн нэгжүүд том жижиггүй, төсвийн тендерээр л амьдардаг болсон байна. Төсвийн хөрөнгө оруулалт багасахаар олон газар хаалгаа барихад хүрдэг. Үүнийг яаж өөрчлөх ёстой гэж?

-Сүүлийн жилүүдэд уул уурхайн салбар илт муудсан. Энэ уналт бүр таван жилийн өмнөөс эхлэлтэй. Сонгуулиар намуудын дарга нар баахан халамж амлаад, түүнийг нь өгөхийн тулд Сү.Батболд бөөн өр тавиад, Н.Алтанхуяг өрийг нь төлөх гэж махийгаад дууслаа. Хөрөнгө оруулалт таван жилийн өмнөөс муудсан. Г.Занданшатар нэг балай хууль санаачлаад гүйгээд байх үед би хэлсэн юм. Энэ хууль хөрөнгө оруулагчдыг үргээх нь ээ, ингэж болохгүй гэж хэлээд байхад л олонх дэмжээд баталчихсан. Энэ хуулийг батлахад би эсрэг санал өгсөн ш тээ. Манайд мөнгө олдог ганц л салбар байна. Тэр нь уул уурхай. Гэтэл хэдэн популистууд нь уул уурхайгаа гадныхан гэлтгүй дотныхноос харамлаад бүгдээрээ төсвөө хараад л амьдардаг болсон. Төсөв багасахаар компаниуд нь орлогогүй болчихож байгаа юм. 

-Ирэх жил эдийн засаг ямар байх бол?

-Эдийн засаг хатаж байна. Манайхан их хэцүү хүмүүс юм. Дээшээ гарсан нэгнээ татаж унагаад бүгдээрээ шалбаагт амьдрах гэж хүсдэг.

-Хөрөнгө оруулалтыг татахын тулд яаж ёстой вэ?

-Манай хуулийн орчин бол үнэхээр сайжирсан. Хөрөнгө оруулалтын хууль, Газрын тосны хууль, Ашигт малтмалын хууль гээд хэд хэдэн сайн хууль батлагдлаа. Харин үүнийгээ хэрэгжүүлэх орчинг бүрдүүлэх ёстой. Монголчуудад нэг алдаа дутагдал байдаг гэж гадныхан ярилцдаг. Төрийн бодлого нь залгамжгүй, нэг сайд гарч ирээд л нөгөөгийнхөө хийсэн ажлыг үгүйсгэдэг гэсэн шүүмжлэлийг байнга л хэлдэг юм. Манайхан тэгээд үг авах биш. Нөгөө талаар засаглалаа сайжруулах. Бас бид олон улсын дүрмээр тоглож сурах ёстой. Нэг гэрээ байгуулдаг, түүнийгээ өөрчилнө гэж таван жилийн турш дөвчигнөхөөр яаж хөрөнгө оруулагчид манайд ирэх юм. Оюутолгой бол манай хамгийн том сурталчилгаа. Энэ төслийг харж, хүлээж байгаа олон арван хөрөнгө оруулагч байна. Тиймээс гэрээ байгуулсан л юм бол үг дуугүй явуулах. Ямар ч сайд, эрх мэдэлтэн байсан өөрчлөх ёсгүй юм. Олонх нэгэнтээ шийдвэрээ гарсан бол цөөнх дагадаг гэдгийг улстөрчид сайн ойлгодог байх ёстой. Чалкогийн гэрээ байна. Таван жилийн турш 50 ам.доллараар нүүрсээ зарна гэсэн гэрээ байсан юм. Гэтэл нэг их мэдэгч гарч ирээд л гэрээг өөрчлөөд, өнөөдөр нүүрс хог боллоо. Тэр хүн ч яахав, их л сайндаа сайдынхаа албыг өгөөд яамнаасаа явна. Гэтэл 50 доллараар зарах ёстой байсан нүүрсээ 30 доллар болтол нь унагасан түүний хариуцлагагүй явдлаас улс орны эдийн засаг хохироод л үлддэг юм. Дээр нь хүнд суртал байна.

-Гадныхан гэлтгүй дотоодын бизнесмен төрийн хүнд суртлаас үнэхээр залхдаг.  Гэтэл татвар төлөгчдийн мөнгөөр төрийнхөн бие биеэ урамшуулаад явж байгаа нь утгагүй биш үү?

-Монгол засаглалын хямралд орсон. Эхлээд үүнээс гарах ёстой. Хөрөнгө оруулагчид уулзахаараа хэлдэг. Танайх ямар хүнд сурталтай юм бэ. Нэг зөвшөөрөл авах гэж гурван сар болох энүүхэнд байна гээд. Шат шатандаа хүнд суртал, авлига шингэсэн. Ах, дүүгээ бүгдийг нь яам, агентлагт оруулчихаар үг хэлэх хүнгүй болчихдог. Ийм заваан асуудлаасаа эхлээд салах ёстой. Үүний тулд, УИХ-д мөнгөтэй хүн биш мэдлэгтэй, боловсролтой хүн хэрэгтэй. Сонгуулийн дараа ялалт байгуулсан намууд өөрийн хүнээ төрд авах гэж зүтгэдэг. Тэд нь оронгуутаа төрийн мөнгийг идэх гэж зүтгэнэ. Тиймээс засаглалын хямралыг шийдэж,  дараа нь хүнд суртал авлигын асуудлыг ярилцах хэрэгтэй байгаа юм. Засаглал нь хямралтай нөхцөлд хүнд суртал, авлига байсаар л байна. Хичнээн загас, жараахай, махчин тул агнаад нэмэргүй. Эхлээд засаглалын орчиноо сайжруулж, эрүүлжүүлж байж энэ бүгдээс сална. Татварын байцаагчдын урамшуулал бол манай тогтолцооны нэг гажуудал. Ганцхан татварынхан биш цаана нь хил, гаалийнхан байна. Бүгд мөнгө харсан. Нэг зөвшөөрөл авахад хичнээн гарын үсэг бизнесийнхэн цуглуулдаг гээч. Тэр гарын үсэг бүр нь өөр, өөрийн үнэлгээтэй болчихсон. Ийм нөхцөлд эдийн засаг хөгжих үү?

-Тэгээд яах ёстой гэж?

-Үндсэн хуулийг өөрчлөх. 1992 оны Үндсэн хууль бол үүргээ гүйцэтгэсэн. Өнөөдрийн тухайд үүнийг өөрчлөх асар их  шаардлага байна. Эдийн засгийн ямар нэгэн шийдвэрийг маш богинохон хугацаанд гаргадаг байх нь зөв. Дээр нь элдэв янзын байцаагчдын дарамтыг багасгах. Захын нэг улсын байцаагч дурын газраа торгууль тавиад, тэгээд авлига авдаг болсон байна. Чи бод л доо,  сургууль төгсөөд удаагүй татварын байцаагч гэнэт л том машин унаад, булган шуба аваад байна гэдэг “но”-той биз дээ. Тэгэхээр энэ их дарамт хяналт шалгалтыг  багасгах хэрэгтэй. Хуулиа мянга сайхан болгоод төрийн  бүх шатанд хүнд суртал авлига байвал хөрөнгө оруулагчид үргэх нь зүйн хэрэг.

-Сүүлийн үед бизнесийнхнийг барьж хорих нь их болсон. Хүн болгон АТГ-аас айдаг болж байна. АТГ өнөөдөр хадны мангаа болчихож?

-Төрийн мөнгийг идэж уусан бол тэр хүн хариуцлага хүлээх нь зөв. Харин авлига өглөө гэж бизнесийнхныг АТГ шалгах буруу. Ажлаа явуулахын тулд авлига өгөхөөс өөр аргагүй байдалд оруулаад байгаа нь засаглалын хямралын илрэл болохоос авлига өгсөн тэр бизнесийн буруу биш. Хөрөнгөө оруулчихаад, цаг алдаад байдаг. Тэгэхээр цаг алдахгүйн тулд хэн нэгэн даргын гарыг цайлгаад ажлаа хурдан дуусгах нь чухал биз дээ. Авлига өгсөн, авсан хүнийг хоёуланг нь шийтгэнэ гэдэг хуулийн заалтыг л өөрчлөх ёстой. Авлига өгсөн хүнийг шийтгэхээ больчихвол авдаг нь больчихно. Учир нь, авлига өгсөн хүн шийтгэлгүй юм чинь би түүнд авлига өгсөн гээд хэлчих нөхцөлтэй тулд авдаг нь айдаг болно шүү дээ. Сүүлийн үед мөнгө угаах гэдэг үг моодонд орсон байна лээ. Мөнгө угаасныг АТГ биш Сангийн яам, Монголбанк хоёр тодорхойлдог юм шүү дээ. Гэтэл манай нэг мөрдөн байцаагч ингээд дүгнэлт гаргаад сууж байгаа нь бас л нөгөө засаглалын хямрал. Хаа сайгүй засаглалын хямрал нүүрлэсэн учраас хүн бүр дор дороо “Бурхангүй газар бумба галзуурна” гэдэг болсон. 

-Дараагийн Ерөнхий сайдад хэнийг болоосой гэж бодож байна?

-Хэн ч байж болно. Хамгийн гол нь баг нь сайн байх ёстой. Нэг зорилготой байх учиртай. Гол яамдын сайдууд макро төвшинг хардаг байх нь чухал. Түүнээс эмч хүн эмч нарын зовлонг ойлгож, эрүүл мэндийн салбарыг босгоно гэсэн үг биш. Багш заавал боловсролын яамыг удирдах албагүй. Шилдэг менежер л байх учиртай. Толгой нь ажилладаг хүн. Харин Зам тээвэр, Сангийн яам, Гадаад харилцааг мэргэжлийн хүмүүс авч явах нь зөв.

-Ч.Улаан, Д.Тэрбишдавга та гурвыг Н.Энхбаярт “хаягдсан” гэсэн мэдээлэл хэвлэлээр гарсан. Энэ үнэн үү?

-Бид гурав хэн нэгэнд хаягдаад, хөөгдөөд байдаг хүмүүс биш. Мэдээж, санал нийлэхгүй асуудал гардаг. Ялангуяа Н.Алтанхуягтай 10 жилийн гэрээ байгуулахад би дургүйцлээ илэрхийлсэн. Ингэж болохгүй, ямар хоёр компани байгаа биш дээ гэж. Хоёр компани бол 10 жил байтугай хамтран ажиллах гэрээ хийж болно. Харин улс төрийн намуудад тийм зүйл байдаггүй байхгүй юу. Арван жилийн дотор өнөөдрийн хүмүүс бүгд солигдоно. Бид амьд байх уу гэдэг ч бас сонин байна шүү дээ. Тиймээс улс төрийн намууд урт хугацааны гэрээ байгуулдаггүй юм гэж хэлсэн. Би бол Ч.Улаан, Д.Тэрбишдавга хоёрыгоо үнэлдэг. Төрийн нэг ч өмчийг өөрийн болгоогүй. Байшингийн булан ч хувьчилж аваагүй хүмүүс шүү дээ. Тэгээд ч хүн заавал намтай амьдарснаараа сайхан болдог юм биш. Сайн найз нөхөдтэй л байх чухал. Надад АН-д, МАН-д гээд аль намд сайн нөхөд байна аа, байна.

Ж.НЯМСҮРЭН

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.