Нэр онооно гэдэг мэдлэг юмсанж

Twitter Print
2020 оны 10-р сар 30-нд 10:16 цагт
Мэдээний зураг,

Өвгөд дээдэс минь өнчин бор толгой байсан ч, оносон нэг содон нэр олоод л өгчихсөн байдаг. “Уул ч нэртэй, ургамал ч нэртэй, ус гол ч нэртэй, нэргүй үлдсэн нэг ч юм манайд байдаггүй” хэмээн профессор Э.Равдан багш Монгол орны газар усны оноосон нэрийг нэг бүрчлэн бүртгэсэн бүтээлийнхээ тухай дурсангаа, нэгэнтээ инээд алдан бахтайгаар өгүүлж байж билээ.

Аливаа зүйлд нэрийг нь яг таг олоод өгчихнө гэдэг далай баян мэдлэгт суурилна уу гэхээс, өөр юунд үндэслээ аж. Уул толгод ч бай, ус мөрөн ч бай, ан амьтан ч бай, од эрхэс ч бай, эхлээд ямар ч байсан, тэр бүхнийг олж тогтооно, мөн чанарыг шинжиж нээнэ, тэгээд монгол хэлнийхээ эрдэнэс шижирээс онгично, тэгж л байж оносон ганц нэрийг цохолж оноож өгнө. Whales гэх ерөөд төрлийн их далайн амьтад дотроос манай нууруудад нэг нь ч байх үндэсгүй, хэзээнээсээ хойш харж үзсэн ганц ч хүн халим гэж нэр өгөн өгтөл байгаагүй нь лавтай. Гэтэл яагаад, юунд нь үндэслээд гадаад далайн тэр үлэмж том амьтанд халим гэдэг нэр өгчих вэ?

Аливаа амьтны арьсыг өөх дагадаг, тэр л өөхийг нь халим гэж нэрлээд, мал гаргаад арьсыг нь өвчсөн ч халим бага дагуулаарай, наад арьсыг чинь дөмөгхөн халимлаад өгнө өө гэлцэх нь дуулддаг. Тэгвэл цэнхэр нь ч байна уу, ангууч нь ч, бөгтөр нь ч байна уу, халим л бол халим арьсан доороо л цул өөх тос болсон амьтан юмсанж. Бүхэл биенийх нь дөчөөд хувь нь өөх тос байдаг гэдэг. Тийм амьтныг монгол өвгөд шинжээд халим л гэдэг нэр оноогоод өгчихөж.

Ер нь ч тэгээд манай дээдсийн ан амьтдад оноож өгсөн хулан, аргаль, зээр, ирвэс зэрэг цөөнгүй нэр олон улсын нэр томъёонд ороод явж л байдаг нь энгийн ч нэг явдал биш л байх.

Э.Равдан профессорын хэлснээр, манайд нэргүй үлдсэн нэг ч зүйл байдаггүй юм бол, та бид ч гэсэн үр хүүхдүүддээ өвгөдийнхөө шинжиж оноосон, уг юмстаа үнэнхүү тохирсон, монгол тэр нэрийг нь мэдүүлж мэдрүүлж сургах хэрэгтэй санагдах юм. Бидний хойчийг залгах хүүхэд багачууд аль нэг гадаад хэлийг, тэр дундаа, англи хэлийг тун ч амархан, идтэй бахтай гэхээр сурчихдаг болсон байна. Тэдэнд минь харин хэл бичиг, уламжлал заншил, соёл түүх, бахархах дээдлэх монгол гэсэн бүхэн үгүйлэгдэх шинжтэй болоод удлаа.

Ийм үед, дэлхий дахиныг нөмрөн шуургалж байгаа англи, хятад, япон, солонгос болон европын зарим орны хэл соёл хар аяндаа бүхнийг хаман цаашлах шинж нэгэнт орсон энэ үед, хүүхдүүд багачууддаа юухныг ч бол, монголоор нь сургаж байвал зүгээр л санагддаг. Тэр бодлын үүднээс амьтан юмсын оноосон монгол нэрийг увуу цувуухан ч болов, жаахан замбараагүй ч болохноо, дуулгаж байя хэмээн эрмэлзэх боллоо. Алдаа эндэл байвал бие биенээ нөхнө биз. Ердөөн хэрэг болохгүй ч, энэ зөв байна уу, буруу юу хэмээн нэгэнтээ шинжиж үзээд, болно гэж бодвол, хүүхэд багачууддаа хэлээд өгсөн ч илүүдэх юун.

Ямар ч болов, өвгөдийн минь оноосон язгуур монгол нэр ус л юм даа.

ЦӨӨН ЗАРИМ АМЬТДЫН НЭР ХОЁР ХЭЛНЭЭ ХЭРХЭН ОНОЛДОХ НЬ

хав (нохой) lap dog

бээжин хав pug dog

тайга нохой greyhound

цагаан үнэг Arctic fox

цөөвөр чоно jackal

хүрэн баавгай brown bear

цагаан баавгай polar bear

зэрлэг гахай wild boar

хандгай moose

буга buck deer

цаа буга reindeer

согоо doe deer

хулан wild ass (kulan)

хавтгай wild Bactrian camel

аргаль argali (mountain sheep)

янгир ibex

хар сүүлт goitered gazelle

цагаан зээр Mongolian gazelle (zeren)

бөхөн saiga antelope

тахь Przwalski’s horse

алаг тахь (судалт тахь) zebra

булга sable

усны булга mink

минж beaver

суусар marten

үен ermine

солонго kolinsky

жирх chipmunk

халиу otter

заарт харх muskrats

илбэнх raccoon

өмхий хүрэн steppe polecat

хярс corsac fox

хүдэр musk-deer

шилүүс lynx

ирвэс leaopard (irbis)

шовор (шар цоохор бар, ягуар) jaguar

дорго badger

бор гөрөөс Siberian roe deer

бух гөрөөс bison

одос (махь) buffalo

бозлог (үхэр оготно) hamster

харх (үхэр хулгана) rat

сохор номин mole

үхэр зараа hedgehog

алгадаахай Gobi jerboa

нохой зээх carcajou

тарвага steppe marmot

чандага white hare

тэмээн гөрөөс lama

нохой сармагчин macaco

хүн сармагчин chimpanzee (gorilla)

халим whale

армана (усны үхэр) hippopotamus

далайн морь walrus

далайн гахай dolphin

далайн нохой seal

хавч lobster

наймалж Octopus

жаран хөлт scolopendra

далайн мөгөөрс jellyfish

До.Чулуунбаатар

 

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.