Үнэний эрэлд 2 мянган бээр аялсан нь

Twitter Print
2014 оны 10-р сар 22-нд 08:00 цагт
Мэдээний зураг,

Ураны үйлдвэрийг нүдээр харахаар зорьж явсан малчдын маань нэг нь онгоцонд суух бүртээ дэлгэцэн дээр харуулдаг туулах замын уртыг анзаарч яваагаа хэлсэн юм. Би ч бас дуурайж, тоолж явсаар эргээд УБ-т буухад онгоцоор туулсан замаа бодвол бараг 3 мянга гаруй км болж байсан санагдана. 

Уран ашиглах нь хортой юу, эсвэл хоргүй юу... Энэ асуултад хариу авахыг хүссэн Дорноговийн малчид “Мянга сонсохоор нэг үз” гэсэн онч мэргэн үгийг дагахаар шийджээ. Ингээд Монголд хэрэгжүүлэхээр яригдсан ч олон жил дуншсаар байгаа ураны шар нунтаг олборлон экспортлох төслийг бодитоор хэрэгжүүлж буй Казахстан улсыг зорьсон юм. Казахстаныг сонгосон нь ч бас учиртай. Нэгд, энэ улсын байгаль орчин ерөнхийдөө Монголтой төстэйн дээр нүүдлийн мал аж ахуй эрхэлдэг уламжлал нь адилхан. Тиймээс уул уурхай, тэр дундаа ураны олборлолт энэ бүхэнд нөлөөлж байдаг эсэхийг харах хүсэлтэй байсан хэрэг.

Нөгөө талаар, Монголд уран олборлохдоо ашиглахаар төлөвлөж байгаа газар дор уусган олборлох технологи /ГДУО/ бүхий хамгийн том үйлдвэр Казахстанд байсан нь аялалд оролцогчдын сонирхлыг ихээр татаж байв. Одоогоор Монгол дахь ураны хайгуулын гол талбар болоод байгаа Дорноговь аймгийн Улаанбадрах сумын 5 малчин болон тус сумын Иргэдийн хурлын дарга, албан хаагч гээд 7 төлөөлөгч, мөн Сайншанд сумын Зүүнбаян багийн 2 малчин гээд нийт 9 хүн аян замын холоос бэрхшээлгүйгээр энэ аялалд оролцож, нутаг орныхоо ирээдүйг тандах чухал аянд мордсон юм.

КАТКО ба ураны ирээдүй

Илт мэдрэгдэх хөгжлийн тэмүүлэл шингэсэн байгаа нь бидний очсон хуучин нийслэл Алматы болон шинэ нийслэл Астана хотуудын зам талбай, барилга байшин төдийгүй иргэдийнх нь яриа хөөрөөнөөс ч анзаарагдаж байлаа. Казахстаны хувьд хөгжлийн чиг баримжаагаа  зоригтой тодорхойлж, уул уурхайн нөөц баялагтаа тулгуурласан бодлогоо тууштай, цаг алдалгүй хэрэгжүүлж байна гэж манай аяллынхан дүгнэцгээлээ.

Амсхийх завгүй хөгжилд тэмүүлсээр байгаа Казахстаны экс нийслэл Алматы хот манай аяллын дараагийн хүрэх цэг болж байлаа. Уулсын дунд байрласан энэ хотыг гайхалтай цэцэрлэгт хүрээлэн ногоон байгууламжуудаас гадна шинэ цагийн барилгууд үзэмж нэмэн чимж байдаг юм байна. Орчуулбал “Алимны эцэг” гэж буух хуучин нэрээр Алма-Ата хотын дурсгалт газруудтай аялалд багтсан малчид болон бусад төлөөлөгчид танилцаж, узбек хоол амталж явсаар орой хэрд аяллын гол зорилго болсон эхний уулзалтдаа очив. Энэ уулзалт газар дор уусган олборлох аргаар уран олборлож байгаа дэлхийн хамгийн том олборлогч болох Катко компанийн Алматыхот дахь төлөөлөгчийн газарт болж, тус компанийн болон Казахстан улсын уран олборлолт ямар амжилтад хүрсэн талаар тодруулж мэдэх боломжийг малчдад маань олголоо. Магадгүй уншигч танд ч бас энэ мэдээлэл сонирхолтой байж болох тул товчлон хүргэе.

Монголын улстөрд онцгой өөрчлөлт орж, дэлхий нийтийн анхаарлыг татаж байсан 1994-1996 онд Казахстанд Катко гэх ураны хайгуулын жижиг компани байгуулагдан, үйл ажиллагаагаа эхлэхэд нь төдий л анзаараагүй байж болох л юм. Тэгвэл 1996 онд байгуулагдсанаасаа хойш 18 жилийн дотор энэ компани газар дор уусган олборлох аргыг хэрэглэж байгаа дэлхийн тэргүүлэгч компани болжээ. Өнөөдрийн байдлаар манай ертөнц дээр жилдээ олборлож байгаа ураны 6 хувийг дангаараа боловсруулан гаргах болсон байна. Өөрөөр хэлбэл жилд 4000 тонн ураны шар нунтаг боловсруулан гаргаж байгаа юм. Энэ компанийн 51 хувийг Францын АРЕВА групп, харин 49 хувийг Казахстан улсын төрийн өмчит Казатомпром компаниуд эзэмшиж байна. Үүний зэрэгцээ ихэнх хэсэг нь өмнөд нутагтаа байдаг Казахстаны ураны нөөц дээр Орос, Япон, Канад, Хятад зэрэг орнуудтай хамтарсан өөр 9 компани, мөн Казахстаны дотоодын 4 компани уран олборлож байгаа гэнэ. 

Тэгэхдээ Катко-гийн амжилтын түүх өрсөлдөгчид дотроо онцгой байр суурь эзэлсээр байгаа юм байна. Одоогоор уран олборлолт явуулж байгаа Торткудук, Муюнкум гэх хоёр талбай бүхий энэ компани уран олборлох төслийн бэлтгэлээ 5 жил базааж байгаад 2001 онд туршилтаа хийж, 2005 оноос бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлээ эхлэхдээ жилд ердөө 38-хан тонн уран олборлодог байжээ. Харин 2013 оны эцсээр жилдээ 4005 тонныг олборлож үсрэнгүй амжилт гаргаж чадсан байна. Энэ амжилтын шалтгаан нь одоогоор цөмийн энергийн салбар дахь тэргүүлэгч нь болж байгаа Францын АРЕВА группын технологи, техникийн шинэчлэлтэй холбоотой гэж үздэг юм байна. Харин Монголоос очсон малчдын хувьд энэ үзүүлэлтээс гадна өөр нэг тоо баримт онцгой анхаарал татаж байлаа. Тэр нь ураны томоохон төслүүд тухайн орон нутаг дахь ажлын байрны асуудлыг шийдэхэд ямар нөлөө үзүүлж байгааг харуулсан тоо байв.

Казахстан улсын газар нутаг нийт 14 муж (манайхаар бол аймаг.ред ), 170 дүүрэгт хуваагддагийн Өмнөд Казахстаны бүсийн Сузак дүүрэгт КАТКО болон өөр бусад арав гаруй компани уран олборлож иржээ. Тэгвэл Катко-гийн нийт ажилчдын талаас илүү буюу 51.6 хувь нь зөвхөн Сузак дүүргийнх байх жишээтэй. Харин Өмнөд Казахстанаас авсан ажилчид гэвэл нийт ажилчдын 68 хувьд хүрээд байгаа юм байна. Харин бусад нь Казахстан улсын өөр мужаас ирсэн ажилчид, мөн нийт ажиллагсдын 1.8 хувь нь л гадаад улсын иргэд гэнэ. Энэ мэдээлэл ажилгүйдлийн асуудалтай байнга тулгарч байдаг манай орон нутгийнханд тун ч чухал “мессеж” болж байсан нь харагдаж байв. Одоогоор Катко-д нийтдээ 1200 гаруй ажилчид байдаг гэж үзвэл ийм үйлдвэр Монголд баригдлаа гэхэд Дорноговийн хоёр сумын ажлын байрны асуудлыг өлхөн шийдэхээр юм байна гэдэг нь харагдаж байсан юм.

Бараг бүх ордод ГДОУ-г ашигладаг

Үүний зэрэгцээ аяллын багийнхан маань Катко-гийн олон нийттэй харилцах албаны менежер Максим Мишогоос  хэд хэдэн чухал гэж үзсэн зүйлийнхээ талаар асууж лавлан, хариулт авсан юм.Улаанбадрах сумын Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын дарга Ц.Эрхэмболд Казахстаны ард иргэд уран олборлох асуудлыг яаж хүлээж авсан тухай болон хүмүүст таниулж ойлгуулах ямар арга хэрэглэж байсан талаар лавлаж байв.

Ноён Мишо хариулахдаа,“Мэдээж хэн ч гэсэн, тухайлбал би ч тэр манай гэрийн ойролцоо хэн нэг нь уурхайн ажил эхлүүлбэл ямар учиртай болохыг нь мэдэж авах, яаж нөлөөлөхийг нь мэдэхийг хүсэх л болно.Тийм болохоор аль болох ихийг таниулж, асууж мэдэх гэсэн хүслийг нь хүлээж авах ёстой юм. Хамгийн сайн тайлбарлах ажлыг Каткоураны үйлдвэрт ажиллагсад өөрсдөө хийдэг байсан. Тэд ажлынхаа талаар гэр орныхон болон хөршүүддээ ярьж ойлгуулдаг байсан нь хамгийн сайн арга болсон” гэж байлаа.

Мөн Казахстанд ажиллаж байгаа ураны үйлдвэрүүдийн нэгээс бусад нь бүгд газар дор уусган олборлох технологийг ашиглаж байгаа гэж хариулж байв. Ер нь зардал багатайн дээр орчин тойрондоо сөрөг нөлөөлөл бараг үзүүлдэггүй гэж тооцогдож байгаа энэ технологиор дэлхийн нийт уран олборлолтын 45 хувийг гүйцэтгэж байгаа гэнэ. Харин Улаанбадрах сумын малчин Б.Батбаяр энэ технологид ашиглаж байгаа хүхрийн хүчил алдагдах аюул хэр их байдгийг асуулаа. Катко-гийн төлөөлөгч хариулахдаа “Ийм эрсдэл гарах магадлал маш бага байдаг. Гэхдээ одоог хүртэл Катко-гийн үйлдвэрлэлийн явцад хүхрийн хүчил ихээхэн хэмжээгээр алдагдсан тохиолдол огт гараагүй” гэж хариулав.

Мөн Катко үйлдвэрийн ажилчдын ундны хэрэглээнд хэрэглэх цэвэр усыг хүхрийн хүчлийг шахаж байгаа хөрсний үе давхаргын доод хэсгээс авч хэрэглэж байгаа гэсэн нь анхаарал татаж байсан юм. Учир нь хүхрийн хүчлийг хэрэглэснээр хөрсний усны үе бохирддог гэсэн яриа байдаг бол энэ хариулт тийм биш гэдгийг нь баталж байх шиг санагдсан. Хэрэв хүхрийн хүчил алдагддаг байсан бол энэ том үйлдвэр ундны усаа доороос нь авч хэрэглэхгүй биз гэсэн бодол төрж байлаа. Илэн далангүй энэ уулзалтын төгсгөлд Катко компанийн ерөнхий захирал ноён Жерар Фри Монголоос ирсэн зочидтойгоо уулзсан юм.

Уулзалтад маш их ач холбогдол өгсөн нь илт харагдах бизнесмэн эр Астана орох ажилтай байсан ч энэ уулзалтыг зорьж, их ажлын хажуугаар чөлөө гаргах гэж нэлээд хичээсэн гэдгээ илэн далангүй хэллээ.Тэрээр Монголоос ирсэн зочдынхоо аяллын зорилгод чин сэтгэлээсээ амжилт хүсээд өөрийн үйлдвэрийн талаар тун дэлгэрэнгүй ярьж өгсний дээр монгол малчдын асуултад илэн далангүй хариулж байв.

Түүний хэлснээр бол Каткогийн боловсруулах үйлдвэр, өрөмдлөгийн талбай, үндсэн кэмп, зам гээд уурхайн цогцолборыг барихад зориулан 2002 оноос хойш нийт 450 сая еврогийн хөрөнгө оруулалт хийжээ. Мөн Катко нь Казахстан улсад жил бүр дунджаар 50сая еврогийн татвар төлж байна. Мөн тогтвортой хөгжил, нийгмийн асуудлыг шийдэхэд нь зориулан 2003 оноос эхлэн нийт 10 сая еврогийн хөрөнгө оруулалт орон нутагт хийсэн гэж байлаа. Ноён Жерар Фри орон нутгийн иргэдтэй тогтоосон харилцаандаа онцгой ач холбогдол өгдөг гэдгээ хэлж, орон нутгийн хөгжилд зориулж гаргасан дээрхи хөрөнгө нь АРЕВА-гийн Катко үйлдвэрээр дамжуулан энэ нутагт оруулсан маш чухал хөрөнгө оруулалт болсон гэдгийг онцолж байв.

Мөн тэрээр Монголоос ирсэн орон нутийн иргэд, малчдад аяллаа амжилттай үргэлжлүүлэхэд нь Каткогийн зүгээс бүх талаар тусалж дэмжинэ гэж хэлсэн нь аяллын багийнханд сайхан санагдаж байсан юм. Тэгвэл Улаанбадрах сумын Иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын дарга Ц.Эрхэмболд нутгийнхаа сайхан уулын зургийг Каткогийн ерөнхий захиралд бэлэглэсэн нь ноён Жерар Фригийн сэтгэлийг бүр ч их хөдөлгөсөн нь харагдаж байлаа. Ийнхүү урт аяллын эхний ажил хэргийн уулзалт танилцуулга өндөрлөж аяллынхан маань амрахаар буцах үед Алматыд шөнө болсон байв. “Маргааш нөгөө Катко дээрээ оччих юм байгаа биз дээ” гэж малчдын маань нэг нь асууж байгаа сонсогдоно. Аяллын маань гол зорилго болсон ураны үйлдвэрийг нүдээр харах гэж бүгд л яарч байгаа бололтой.

 /Үргэлжлэл бий./М.Наст

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.