Наадмын допингийн хэрэг буюу лаборатори зориуд худлаа гаргах эрсдэл бий, гэхдээ...

Twitter Print
2020 оны 02-р сар 02-нд 10:35 цагт
Мэдээний зураг,

Тэнгэрт тулсан тэмээн чинээ зарга

Допингийн эсрэг дүрмийн зөрчил Монголын төдийгүй дэлхийн спортын ертөнцөд хамгийн их дуулиан шуугиан, хэрүүл маргаан дагуулдаг эд. Цаад урхаг нь хүний эрх, тамирчны эрүүл мэнд, тамирчны замналтай шууд холбоотой учир дээд түвшний хуулийн мэргэжилтнүүд хүртэл оролцдог, олон улсын спортын арбитрын шүүхэд хүртэл очдог ярвигтай асуудал.

Манай улсад ч 1999 оноос хойш олон улсын тэмцээн болон үндэсний баяр наадамд оролцогчдоос допингийн шинжилгээ авсаар ирсэн боловч энэ жилийнх шиг том асуудал болж байсангүй.

Энэ жилийн наадмын допингийн хэрэг болон, бөхчүүдийн хийсэн хэвлэлийн бага хурал зэргээс төрсөн сэтгэгдлээ бичье.

НЭГ. Буруутай... Буруугүй...

Дэлхийн Допингийн эсрэг дүрмэнд зааснаар шинжилгээний хариуг зөвшөөрөхгүй байх, эрхээ хамгаалан давж заалдах хүртэл бүх эрх тамирчинд бий. Энэ эрхээ эдлэхийн тулд Оюунболд аваргын хийж буй үйлдэл зүй ёсных. Харин дүрэм ёсоор шинжилгээний хариунд илэрсэн бодисууд биед нь хэрхэн орсныг нотолж байж би буруугүй гэж итгэл төгс хэлж болно. Харамсалтай нь одоохондоо үүнийг нотолсон гэж мэдээлэл гараагүй тул эрх бүхий байгууллагаас нийтэд мэдээлсэний дагуу аварга гарцаагүй л буруутай болж таараад байгаа. Гэвч дэлхийн спортод мөрдөгдөж байгаа жишгээр бүх зарга дууссаны дараа л медаль, цол, шагналыг хурааж, шилжүүлэх эцсийн шийд гардаг.

Сурвалжлаганд бичсэнээр аваргыг допинг илрүүлнэ хэмээн дарамталсан гэж үзэж байгаа юм байна. Допингийн хяналтын явцад хэн нэгэн этгээдийг хорлохын тулд хийж болох 3 арга бий. Нэгдүгээрт хоол унд, эм тариагаар дамжуулан шинжилгээ өгөхөөс өмнө өгөх, хоёрдугаарт шинжилгээнд явуулсан дээжийг солих, гуравдугаарт лаборатори зориудын худлаа хариу гаргах.

Наадмын допингийн хэрэг зурган илэрцүүд

Энэ аргууд боломжтой эсэх талаар тус тусад нь тайлбар бичье.

Хардлага

Хэн нэгэн намайг хороллоо, дарамтлаа гэх хардлага дэлхийн спортод маш түгээмэл байдаг. Бодит байдал дээр байж болох л зүйл. Гэхдээ энэ тохиолдолд мэдээгүй байхад нь хэн нэгэн хоол унданд нь эм хийсэн эсвэл хүсээгүй байхад нь хүчээр тариа тарих зэрэг “дарамтлах” хэлбэрээр допингийн төрлийн бодисуудыг биед нь оруулсныг тамирчин нотлох ёстой. Гэвч маш хэцүү. Миний санаж байгаагаар Жүдо бөхийн хүнд жингийн дэлхийн 7 удаагийн аварга, “Бээжин-2008” олимпийн аварга, “Лондон-2012” олимпийн хүрэл медальт Хятадын эмэгтэй бөх Тун Вэн-ий дээжнээс допингийн төрлийн бодис илэрч мань бүсгүй хоол унд өвс ногоо, уламжлалт эм энэ тэр үрүүгээ чихээд ч тусыг эс олон шийтгэгдсэн. Энэ мэт олон жишээ дурдаж болох ч ямар ч тохиолдолд өөрөө буруугүй гэдгээ л нотлох ёстой. Нотолсон тохиолдолд шийтгэл оногдуулахгүй байх хүртэл зохицуулалт дэлхийн допингийн эсрэг дүрэмд бий.

Дээж солигдох магадлал

Дээж солигдох эрсдэл 2 тохиолдолд үүсч болно. Нэгдүгээрт, тамирчин шинжилгээ өгч байхад, хоёрдугаарт дээж өгсний дараа. Дээж өгөх үед тамирчин шээсний сав сонгохоос эхлээд маягт дээр гарын үсэг зурах хүртлэх бүхий л үйлдлийг тамирчин өөрийн гараар хийх ёстой. Асуудалтай тамирчин шээснийхээ оронд өөрийгөө аврах зорилгоор урьдчилж бэлтгэсэн шээс хэрэглэхийг оролдох, шашны зан үйл нэрийн доор шээх үйлийг хянуулахаас татгалзах зэрэг олон асуудал дэлхийн спортод гардаг. Гэтэл хэн нэгэн хорлох зорилгоор “хориглосон бодистой” шээс юүлдэг юмаа гэхэд дээж өгөгч яагаад түүнийг нь хүлээн зөвшөөрөөд савандаа хийлгээд гарын үсэг зурчихав аа гэсэн асуулт зүй ёсоор гарна. Хэрэв ингэж анхаарал алдсан бол өөрийн хохь... Нэгэнт савалсан дээж лабораторийн нөхцөлд машинаар л онгойх учраас хорлох зорилготой байсан бол шинэ саванд дээж авч баримтыг нь шинээр хийх ёстой. Энэ тохиолдол байж болохыг үгүйсгэхүй. Хардаж байгаа бол аварга дээж өгөх үед өөрт үлдсэн баримтын хувь дээрх савны дугаар, гарын үсэг, лабораториос ирүүлсэн хариун дээрх дугаарыг тулгахад л хэргийн эзэн илрэнэ. Үүнийг өдийд хийсэн байх гэж найдья.

Лаборатори зориуд худлаа гаргах эрсдэл бий гэхдээ...

Дэлхийд тамирчны цус, шээсний дээжийг допингийн хяналтын зорилгоор шинжлэх эрх бүхий лаборатори дэлхийд ердөө 32 байдгийн нэг нь манай улстай хамтардаг БНСУ-ын Шинжлэх Ухаан Технологийн Институтын допингийн хяналтын лаборатори. Лабораториуд Дэлхийн Допингийн эсрэг Агентлагийн маш нарийн шалгалтын дүнд магадлан итгэмжлэх авч Олон Улсын стандартыг мөрдөн ажиллах бөгөөд асуудал гаргавал эрхээ хураалгах хүртэл арга хэмжээ авхуулдаг. Лабораторид очдог шинжилгээний хуудас зөвхөн савны дугаартай очдог. Өөрөөр хэлбэл хэнийх вэ? гэдгийг лаборатори мэдэх боломжгүй. Хариу ч савны дугаараар ирдэг. Зарчмын хувьд лабораториуд худлаа дүгнэлт гаргах боломжтой. Том жишээ. ОХУ дахь допингийн эсрэг лабораторийг /РУСАДА/ Үндэсний допингийн эсрэг байгууллагатайгаа хуйвалдсан гэж Дэлхийн Допингийн эсрэг агентлаг үзэж маргаан үүсгэсний үр дүнд өнөөдөр Орос тамирчид төрийн далбааныхаа доор улсаа төлөөлж тэмцээнд оролцох эрхгүй болох эрсдэл үүсээд буй. Хэрэв манай аваргын шинжилгээний хариу худлаа гарсан гэж үзвэл Солонгосын лабораторийн эсрэг л зарга мэдүүлэхэд хангалттай.

Хоёр. Ямар ч хүчгүй наадмын комисс буюу хэрэгждэггүй шийдвэр

Баяр наадмын допингийн хяналтын асуудал мөнхийн дуулиан дэгдээдэг нь хуулийн зохицуулалтын асар том гажуудалтай холбоотой. Энэ жилийн хувьд баяр наадмын комисс харин ч түүхэндээ анх удаа хамгийн зөв шийдвэр гаргасан. Цол хурааах, даваа хүчингүй болгож нөхөн олгох. Энэ бол дэлхийн жишиг. Хамгийн том жишээнээс дурдахад ОУОХ-ны дахин шалгалтын дүнд “Лондон-2012” олимпийн наадмын чөлөөт бөхийн хамгийн хүнд жинд түрүүлж, үзүүрлэсэн бөхөөс асуудал илэрхэд Дэлхийн бөхийн холбоо яг ийм шийд гаргаж, медалийг нөхөн олгосон. Үүний дүнд 7 дугаар байр эзэлсэн Монгол улсын тамирчин Ж.Чулуунбатын байр огшиж, 5 дугаар байр эзэлсэн гэж тэмдэглэгдсэн. Харин наадмын алтан медаль тухайн үед аваргад ялагдан хүрэл медаль авсан Иран бөхөд шилжсэн билээ.

Энэ жишгээр бол наадмын комиссын шийдвэр зөв. Гэтэл одоогийн хуулийн зохицуулалтын өмнө наадмын комиссын шийдвэр хүчин мөхөсджээ. Шийдвэр хэрэгжээгүй. Учир нь цол хураахыг зөвхөн ерөнхийлөгчийн зарлиг л мэднэ. Ерөнхийлөгчийн тамгын газар цол хураахгүй гэж шийдвэрлэвэл бас л нөгөө бөхчүүдийг “ялгаварласан, танайх манайх,нутаг нуга” гэсэн эцэс төгсгөлгүй маргаан үргэлжлэх нь ойлгомжтой. Өмнө дурдсанаар тамирчинд өөрийгөө хамгаалах эрх бий. Аварга өөрийгөө буруугүй гэдгийг нотлох, нөгөө талд нь баяр наадмын комисс шийдвэрээ хамгаалах том маргаан үүсч байна. Гэвч энэ маргааныг шийдэхэд тулгарах том хүндрэл нь мөнөөх л хуулийн зохицуулалт. Одоогийн мөрдөж буй хуулинд дэлхийн допингийн эсрэг журмыг мөрдөнө гэсэн заалт байхгүй ч манай улс допингийн эсрэг олон улсын тунхаглалд нэгдсэн учраас аварга үнэхээр өөрийн буруугүйг нотолж чадвал шийдвэр тамирчны талд гарч болох л юм. Гэвч цаашдаа хуулиндаа л өөрчлөлт оруулахгүй бол иймэрхүү маргаан хэзээ ч үл тасрана.

наадмын комисс зурган илэрцүүд

Гурав. Мөрдөн шалгалт буюу маргааны том үр дүн

Өмнө нь манай спортын түүхэнд ингэж эрхээ эдэлж, өөрийнхөө төлөө“тултал” нь явж байсан хүн санагдахгүй байна. Дэлхийн допингийн эсрэг дүрмэнд эрх бүхий байгууллага мөрдөн шалгалт хийнэ гэж байдаг ч энэ удаагийнх шиг өндөр авч байсангүй. Өдрийн сонинд мэдээлснээр АТГ аваргын гомдлын дагуу шалгасны дүнд маш том “но” илрүүлж,ужгирсан гинжин хэлхээг таслахад ойртсон бололтой.

Спортын эмнэлэг, допингийн хяналт хоёр дэлхийн спортын практикт эсрэг тэсрэг зүйл. Нэг нь ямар ч үнээр хамаагүй тамирчнаа амжилт гаргуулахад зориулагдсан бол нөгөө нь шударга бус явдлыг таслан зогсоох зорилготой. Өөрөөр хэлбэл Спортын анагаах Ухааны төвийн Насанбат тэргүүтэн эмч нарын үндсэн үүрэг нь спортын анагаах ухааны тусламжтайгаар тамирчнаа амжилт гаргахад нь туслах. Гэтэл спортын эмч нарыг допингийн хяналтанд оруулснаар баруун гараараа эм тарьж, зүүнээрээ “аргалах” боломж олгож. Уул шугамандаа допингийн хяналтын баг дэлхийн дүрэм ёсоор бие даасан, аль нэг багт спортын эмчээр ажилладаг хүн багийн гишүүн байж болохгүй дүрэмтэй... Энэ гажуудал нь яван явсаар их хэмжээний мөнгөтэй холбогдон, авилгын хэрэг болж. Харамсалтай. Гэвч өөрөө унасан хүүхэд үйлдаггүй гэдэг. Олон хавар нэгэндээ ч гэж үг бий...

Дөрөв. Төгсгөлийн оронд

Эхэндээ зөвхөн нэг бөхийн эрх ашгийн асуудал байсан тэмээн чинээ зарга салбарын хэмжээний асуудал болон хувирч тэнгэрт тулжээ. Сонинд гарсан мэдээлэл үнэн бол АТГ-т талархая. Бүх зүйл зөв голдрилдоо орох эх ч байж мэднэ. ОУОХ-ны ерөнхийлөгч Томас Бах-ын шийдвэрээр “Рио-2016” олимпийн наадмын өмнө “Бээжин-2008”, “Лондон-2012” олимпийн наадмын үеэр авсан дээжнээс 400 гаруйг дахин шинжилж 11 “но” олж байсан түүхтэй. Харин тамирчны амжилтыг хэрхэх болон шинжилгээ нуун дарагдуулсан допингийн эсрэг төвийн асуудал нь тусдаа гэдгийг ялган шийдвэртээ тусгаасай. Ямар ч шийдвэр гарсан тэр нь шударга байж, бүх тамирчинд тэгш үйлчлэх акт байгаасай гэж хүсье. Юутай ч төрийн байгууллагын албан ёсны эцсийн шийдийг чих тавин хүлээе.

Наранжаргалын Цогтсайхан

Олон улсын буудлага спортын холбооны эмнэлэгийн комиссын гишүүн

 

 

Энэ мэдээ танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
Манай сайт танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Танд баярлалаа.
    АНХААР! Та сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууныг баримтална уу. Ёс бус сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Мэдээний сэтгэгдэлд www.mongolcom.mn хариуцлага хүлээхгүй.